Austro-Węgry Strona Główna Austro-Węgry
Historia wyjątkowego wielonarodowego państwa Habsburgów

FAQFAQ  SzukajSzukaj  UżytkownicyUżytkownicy  GrupyGrupy
RejestracjaRejestracja  ZalogujZaloguj  Chat

Poprzedni temat «» Następny temat
Pomnik w Staszkówce
Autor Wiadomość
KG
VI. Radca rządowy/Oberst

Dołączył: 08 Gru 2008
Posty: 1270
Skąd: Kraków
Wysłany: 2016-03-09, 21:23   Pomnik w Staszkówce

Walki o Staszkówkę przedstawione są szczegółowo w świetnej książce Jarosława Centka Korpus Gwardii w bitwie pod Gorlicami (2015) oraz we wcześniejszym jego artykule Szturm pruskiej gwardii na Staszkówkę 2 maja 1915 r., opublikowanym w Materiałach z konferencji Znaki Pamięci III – śladami I wojny światowej, Gorlice 24.10.2009 (2010). Ograniczę się więc do zwięzłego jak haiku zdania z tablicy Szlaku Frontu Wschodniego, które łączy opis walk z, jak się domyślam, celami tamtej wojny: „Szczególnie krwawe walki toczono o wzgórze 437 nazywane „Patrią” albo „Mętlówką” (438 m n.p.m.), z którego roztacza się wspaniały widok na wzniesienia Pogórza Ciężkowickiego i Beskidu Niskiego.”

Samemu pomnikowi nadspodziewanie dużo miejsca poświęcono w znanej publikacji Brocha i Hauptmanna Die westgalizischen Heldengräber aus den Jahren des Weltkrieges 1914-1915, dlatego pozwolę sobie na dłuższy cytat z tzw. „polskiego Brocha”, w tłumaczeniu Henryka Sznytki i opracowaniu Jerzego Drogomira.
„W szeregu zachodniogalicyjskich cmentarzy żołnierskich, cmentarz nr 118 przy kulminacji 437, zajmuje o tyle szczególne miejsce, iż jego zaprojektowanie powierzono profesorowi Hosaeusowi z Berlina, artyście spoza Wydziału Grobów Wojennych Komendantury Wojskowej.
Wśród dużej liczby pochowanych na tym największym z cmentarzy koło Staszkówki, znajduje się 10 oficerów i 265 szeregowców Królewskiego Pruskiego Pułku Grenadierów Gwardii Nr 1, znanego regimentu Augusty. Ten fakt był przyczyną wyrażenia przez stronę niemiecką życzenia, by w tym miejscu postawić pomnik według projektu artysty pochodzącego z Rzeszy Niemieckiej.
Profesor Hosaeus wymyślił potężne zgrupowanie czterech wzniesionych na rzutach kwadratów pylonów z ciosanego kamienia, silnie na wierzchołkach zwężających się, na których w niebo strzelają cztery kute, żelazne miecze. Ten o purytańskiej prostocie pomnik, twardo trwa na szczycie wzgórza, jakby uduchowiony tryumfem zwycięzcy, a zarazem przeszyty przecież żalem z powodu przelanej tu, tak cennej krwi.”
http://images76.fotosik.p...4f6dfd6b525.jpg
(Die westgalizischen Heldengräber aus den Jahren des Weltkrieges 1914-1915)

Drobne sprostowania. Berliński 1. pułk grenadierów gwardii nosił imię cara Aleksandra - Kaiser Alexander Garde-Grenadier-Regiment Nr. 1, natomiast imię królowej Augusty miał pułk 4., którego żołnierze są pochowani np. w Rakutowej. Na cmentarzu pochowano 281 żołnierzy armii niemieckiej, w tym 10 oficerów.

Wyczerpujący opis pomnika i jego symboliki oraz zdjęcia można też znaleźć tu:
https://andrzejosinski.wordpress.com/2011/12/15/pomnik-%E2%80%9Ebitwy-narodow-w-staszkowce/
Tekst oddaje dotychczasowy stan wiedzy o okolicznościach powstania pomnika.

Zanim jednak powstał pomnik autorstwa berlińskiego profesora o trudnym nazwisku (bywa, że w polskiej literaturze przybiera ono ryzykowną formę „Hoseaus”), plany były inne.
Wystrój architektoniczny cmentarza założonego na gruntach posiadacza ziemskiego Władysława Schwarza projektował jeden z najmniej znanych i zarazem niedocenianych twórców w Kriegsgräberabteilung Krakau – Anton Müller. Broch i Hauptmann nie wymieniają go w zamieszczonym we wstępnej części książki wykazie nazwisk najważniejszych postaci KGA, a jego nazwisko pojawia się tylko przy okazji projektowanych przez niego cmentarzy.
Oktawian Duda w pracy Cmentarze I wojny światowej w Galicji Zachodniej 1914-1918 (1995) podaje, iż był to "Niemiec, sierżant saperów, budowniczy". I tak już pozostało.
Z dzisiejszej perspektywy określenie „Niemiec” kojarzy się z poddanym cesarza Wilhelma, tym bardziej że Staszkówka jest cmentarzem chwały niemieckiej gwardii, a koncepcja wybudowanego pomnika pochodzi od rzeźbiarza z Berlina.

W aktach krakowskiego archiwum znaleźć można informację, iż Anton Müller urodził się w 1873 roku na Śląsku Cieszyńskim we Frydku (czes. Frýdek, niem. Friedek, Friedeck, łac. Fridecca, ros. Фри́дек, , ukr. Фрідек, łot. Frīdek), który jest teraz częścią miasta Frydek-Mistek.
Jaką narodowość deklarował - nie wiem. Samo nazwisko nie może o tym świadczyć, a już szczególnie na Śląsku Cieszyńskim i w tamtych latach. Zwraca jednak uwagę, że na jego rysunkach i w pismach nazwy Ciężkowice czy Staszkówka są zawsze z polskimi znakami diakrytycznymi. Można więc przypuszczać, że język polski nie był mu obcy.
Dodam też, iż w latach międzywojennych w Cieszynie, Bielsku i Białej czynny był architekt Antoni Müller, współpracownik znanego architekta Alfreda Wiedermanna.

http://www.infoserwis-etn...waldzka-20.html

Müller miał pracownię architektoniczną w Białej (wspólnie z Franciszkiem Słowakiem), przypisuje się mu autorstwo kilku willi w Bielsku i w Białej. (Przemysław Czernek, Działalność Alfreda Wiedermanna w Bielsku i Białej. Bielsko-Bialskie Prace Historyczne, t. 1, 2014)
Czy to jedna i ta sama osoba, nie udało mi się ustalić.
Anton Müller do wojska trafił w roku 1894, a podczas wojny powołany był 2 sierpnia 1914 roku i służył w Landsturmie, a dokładniej w cieszyńskim Ldst.IR. 31. Większość wojny spędził w Kriegsgräberabteilung Krakau. Do końca 1916 roku miał stopień E.F.Zgsf. tit. Fldw. (jednoroczny ochotnik - plutonowy, tytularny sierżant), potem został jednorocznym ochotnikiem - sierżantem. O saperskim fachu nic w archiwum nie znalazłem, ale wykształcenie i wykonywany zawód go do tego raczej nie predysponowały.

A z wykształcenia i zawodu był architektem. Tak podpisywał projekty, tak też pisano o nim w dokumentach służbowych. Miał więc kwalifikacje wyższe niż budowniczy, przy całym uznaniu dla wszystkich austriackich budowniczych i dzieł, jakie po sobie zostawili.

W jednym z dokumentów podaje się, że od 1.10.1916 r. Anton Müller pobierał dodatek dla kreślarza w wysokości 40 halerzy dziennie. Prawdopodobnie formalnie pełnił taką właśnie funkcję, ale faktycznie rola jego była dużo większa - nadzorował budowy i samodzielnie zaprojektował cmentarze w Zagórzanach (125), Zborowicach (136) oraz w Staszkówce (116 i 118). Przypuszczam, że miał też swój udział w ostatecznym kształcie niektórych innych cmentarzy, np. tych, których projekty sporządził Jan Szczepkowski, który 1 lipca 1917 roku przestał być kierownikiem artystycznym IV okręgu.
Na pewno Müller złożył swoją propozycję w konkursie na pomnik cmentarza w Gorlicach, ale bez jakiegokolwiek sukcesu. Jego nazwisko znalazło się wśród architektów we wstępnym projekcie tablicy pamiątkowej do budynku bramnego tego cmentarza (tekst potem skrócono, sama tablica nie zachowała się).

Jak wiadomo, pomnik w Staszkówce stoi na osi cmentarza mniej więcej w ¾ jego długości, na dość dużym, wolnym od grobów placu.
http://images78.fotosik.p...ae1abbb8eb4.jpg

Jeden z wczesnych planów cmentarza „N˚ IV in Staszkówka Kote 437” o wymiarach 43,5 x 26 m i 196 grobach wykonany przez Antona Müllera przewidywał, iż w tym miejscu znajdzie się grób o wymiarach 6 x 4 m, który architekt opatrzył na projekcie uwagą „GEM. MG. für Österr. u. Ungar”, czyli murowany grób masowy Austriaków i Węgrów.
Inny plan Müllera – z listopada 1916 r. – zakładał, iż cmentarz będzie miał dużo większe wymiary (47,7 x 67,25 m) i obejmie 298 grobów (ostatecznie jest 257 grobów), a w miejscu obecnego pomnika miał być rodzaj skweru i dwie spore ławy wygrodzone żywopłotem, natomiast w północno-zachodniej granicy cmentarza architekt zaplanował pomnik o skomplikowanej strukturze . To ten, o którym wspominają Broch i Hauptmann, przekwalifikowany później na główny monument cmentarza nr 200 w Tarnowie (Chyszowie).
Ani z planu pierwszego ani z drugiego nie wynika, by w szczególny sposób mieli być wyróżnieni żołnierze niemieccy. Pochowanych jest ich tutaj 281 i z wyjątkiem jednego wszyscy są Alexandriner. Żołnierzy z armii austro-węgierskiej jest 439, przy czym z samego Honvédu - ponad 300, czyli dużo więcej niż na Pustkach, o których bez żadnych podstaw mówi się czasem, iż są największym cmentarzem węgierskim poza granicami Węgier.

1253 elementy pomnika wg projektu Müllera wykuwane były w Straconce pod nazwą „Denkmal Staszkowka”. Powstało nawet pewne zamieszanie, bo część z nich trafiła na stację Bogoniowice (czyli niedaleko Staszkówki) i jesienią 1917 roku ponownie je załadowano (ostrożnie – jak zaznaczono w piśmie) i wywieziono (w kolejności warstw, wg dostarczonych rysunków) do Tarnowa. Pomnik w Tarnowie zaczęto budować, jednakże to, co możemy dzisiaj zobaczyć stanowi jedynie fragment dolnej części.
http://images75.fotosik.p...fd68d1a5e17.jpg
http://images77.fotosik.p...95779acc99a.jpg

Gdyby ktoś wpadł na pomysł, żeby go skończyć, to archiwalne podstawy do tego są dużo mocniejsze niż były do budowy w roku 2014 pomnika w Ołpinach.
Niewątpliwie wg projektu Müllera w Staszkówce powstało charakterystyczne ogrodzenie z efektownym wejściem i układ grobów.
http://images75.fotosik.p...7d1fa9d4399.jpg

Nagrobki żołnierzy i krzyże są typowe (zaprojektowane przez innych twórców z KGA), natomiast groby oficerów w pobliżu pomnika zaprojektował Hosaues.
http://images75.fotosik.p...564e7a49770.jpg


Zaproszenie dla berlińskiego rzeźbiarza było skutkiem zabiegów Niemców, jakie pojawiły się jesienią 1916 roku, m.in. w związku z pomnikiem w Gorlicach. Wówczas też w kamieniołomie w Straconce znalazła się grupa niemieckich pracowników, wykonująca zlecenie nie związane z Zachodnią Galicją. Decyzje w sprawie pomnika w Staszkówce zapadły najpóźniej wiosną 1917 roku (w korespondencji austriackiej powołuje się np. pismo z 2 czerwca 1917 roku, skierowane przez Ministerstwo Wojny).
17 lipca 1917 roku do KGA w Krakowie dotarła przesyłka od prof. Hermanna Kurta Hosaeusa - pismo z dołączonym rysunkiem.

https://de.wikipedia.org/wiki/Hermann_Hosaeus

Rysunek wykonany był w Warszawie 30 czerwca 1917 roku. Przedstawia on widok boczny słupa oraz przekroje. Słup, nazywany pylonem, ma w podstawie 2 x 2 m, do górnej powierzchni gzymsu mierzy 10 m, część zwężająca się to 1,5 metra, natomiast wysokość miecza - 3 metry. Odległości pomiędzy słupami wynoszą 1,5 m. Połączenie miecza z częścią kamienną miało być uszczelnione ołowiem. Przewidziano też piorunochron.
Ściany zewnętrzne są z kamienia, wewnątrz warstwa betonu i niewielki, pusty szyb. Niektóre bloki kamienne ściany zewnętrznej zagłębione są w wewnętrznej warstwie betonu - jak autor skrupulatnie zaznaczył obok rysunku – ze względu na grubość ścian takie wypusty mają poprawić pewność konstrukcji.
Na licach prostopadłościanów od strony głównego wejścia Hosaeus przewidział miejsca na tablice z napisami:
2. Mai 1915
oraz
Hier ruhen
… Oesterreicher
… Deutsche
… Russen

Wraz z rysunkiem przesłane zostało także szczegółowe uzasadnienie i wytyczne do budowy pomnika.
Pismo datowane jest w Berlinie 11 lipca 1917 r., jednakże w podpisie odczytuję: „z. Zt. Warschau”.
Hosaeus podkreśla, iż cmentarz założono na z daleka widocznym wzgórzu, wyraźnie rysującym się na horyzoncie. Dlatego pomnik wymaga prostszej, smukłej a zarazem monumentalnej formy, a więc innej niż dotychczasowy projekt. Wertykalny, silny akcent powinien ponadto z każdej strony wyglądać tak samo, odcinając się od łagodnego krajobrazu okolicy.
Autor zwraca też uwagę, że zmiana projektu nie spowoduje istotnych różnic w potrzebnych materiałach – pozostaną te same, natomiast ich ilość będzie mniejsza. Zamiast 150 metrów sześciennych kamienia zużyte zostanie 100 metrów, o ile poprzedni pomnik miał mieć 16 m wysokości, to nowy będzie miał 12, a beton wewnątrz ma być użyty w podobny sposób. Hosaeus proponuje także, by dla oszczędności korpusy budować puste (tak na rysunku), zwracając szczególną uwagę na wiązanie kamienia, zwłaszcza na narożach. Kamienie powinny być w miarę możliwości nieregularnie obrobione. Wskazany jest też potencjalny producent czterech żeliwnych, ocynkowanych mieczy – „in Czenstochau in der Eisengiesserei VULKAN”.

Odlewnia „Wulkan” w Częstochowie, założona w 1894 roku, nadal działa.

Hosaeus podkreśla też, że miecze muszą być starnnie posadowione, a najlepszym rozwiązaniem jest wcześniejsze wykonanie drewnianych makiet, by na miejscu określić właściwą wysokość i masywność tych elementów.
Krótko odnosi się też do powierzchni przeznaczonej na inskrypcje – muszą to być dobre, kamienne bloki, dokładnie obrobione.

31 lipca 1917 do Oddziału IV z siedzibą w Ciężkowicach skierowano z Krakowa pismo wraz z dwoma załącznikami – pismem i rysunkiem Hosaeusa (do zwrotu po skopiowaniu).
Podkreślono, że projekt powstał na zlecenie niemieckiego Ministerstwa Wojny i został już zatwierdzony, a budowa ma być rozpoczęta tuż po zakończeniu prac nad ogrodzeniem. Słupy powinny powstać z dobrego kamienia miejscowego, wewnątrz mają być wypełnione (a więc inaczej niż proponował Hosaeus). Na przednich ścianach obu prostopadłościanów od strony bramy przewidziano tablice żeliwne z napisami - na lewym, patrząc od bramy, słupie: „2. Mai 1915”, a na prawym słupie: „Hier ruhen … Oesterr.Ungarn, ….. Deutsche, …… Russen.”
Treść napisu zmieniła się więc na poprawną politycznie. Zwraca też uwagę, że w wytycznych Hosaeusa mowa jest o starannie wykonanych kamiennych blokach na napisy, natomiast w piśmie KGA – o tablicach żeliwnych. Prawdopodobnie jest to pomyłka. Anton Müller 21 lipca 1918 roku zwrócił się do zwierzchnictwa w Krakowie o zamówienie w Straconce tablic kamiennych – dwóch na pomnik i dwóch przy wejściu na cmentarz. Należy też zaznaczyć, iż na terenie działania KGA nie ma tablic żeliwnych o tak dużych rozmiarach.


http://images77.fotosik.p...c2ae79f0c0d.jpg

Przed nowym, a zarazem ostatnim sezonem budowlanym, 7 lutego 1918 roku Anton Müller sporządził sprawozdanie, dotyczące postanowionej już przebudowy pomnika cmentarza na wzgórzu 437 w Staszkówce (ponieważ w Staszkówce budowano 4 cmentarze, w korespondencji dla ułatwienia cmentarz 118 nazywano od punktu trygonometrycznego „Kote 437”, cmentarz 116 od nazwiska jednego z pochowanych oficerów niemieckich „Jonquieres”, trzeci – nr 119 – „Kapelle Schwarz”, a czwarty – nr 117 - całkiem zwyczajnie – „bei der Kapelle”).

W tym czasie, wg raportu z 11 stycznia 1918 roku, stan prac był następujący:
„Pomnik do nadbudowy. Kuta brama winna być zamówiona i dostarczona. Miecze na 4 pylony do zamówienia. Piorunochron, do którego materiał znajduje się w Okręgu, jest do umocowania. (…) Całość materiału kamiennego do budowy musi być dowieziona na plac budowy do końca marca. Nakrycie kamienne pylonów jest do zamówienia w Straconce. Na groby oficerskie są do zamówienia specjalne nagrobki wg projektu, który wykonał prof. Hoseus” (tak w o oryginale - czyli i wówczas z tym nazwiskiem był kłopot).

Anton Müller przypomina w sprawozdaniu podstawowe fakty z ostatnich miesięcy:
- prof. Hosaeus zakładał budowę 4 słupów o podstawie 2x2 m i wysokości 11,5 m,
- dwa słupy w listopadzie 1917 r. były już wybudowane do wysokości 6,5 m, trzeci miał 3,80 m, a czwarty – 3,20 m,
- w listopadzie 1917 na teren budowy przybyła komisja, w skład której wchodzili m.in. autor projektu prof. Hermann Hosaeus i kpt. Gottlieb Klusak z KGA. Stwierdzono, że zarówno wysokość jak i szerokość słupów są niewystarczające,
- w rozkazie Militärkommando Krakau z 17 listopada 1917 roku określono, iż słupy mają być powiększone z 2 x 2m w podstawie do 3 x 3m i podwyższone z 11,5 do 15,5 m,
- rozbudowa nastąpi w ten sposób, że naprzeciwległe ściany słupów zostaną wydłużone, natomiast ściany „zewnętrzne” będą budowane od fundamentu (odpowiednio poszerzonego).
W podsumowaniu podano stan materiałów na budowie i wielkość koniecznych dostaw.

Z tej samej daty jest też rysunek Antona Müllera. Przedstawia widok dwóch słupów i przekroje wszystkich słupów wraz z zaznaczeniem starych warstw i warstw do wykonania. Rysunek jest szczegółowo zwymiarowany.
Wynika z niego jednoznacznie, że obrobiony kamień na części wieńczące słupy tj. gzymsy o wysokości 0,55 m na poziomie 12,50 oraz ostatnie trzy warstwy o łącznej wysokości 1,35 m mają być wykonane w kamieniołomie w Straconce.
Zachowała się też specyfikacja zamawianych elementów, sporządzona przez Antona Müllera 28 lutego 1918 roku. Tabelaryczny wykaz obejmuje numer rysunku, oznaczenie warstwy pomnika, rozmiary bloku, liczbę oraz skrótowy opis poszczególnych elementów.
Po uwzględnieniu poprawek naniesionych czerwoną kredką jest to 148 sztuk. Dokument ten jest jednym z nielicznych, znajdujących się w teczce „Staszkówka 118”. Pozostałe rozproszone są w wielu tomach archiwalnego zbioru.
8 marca 1918 r. Müller wysłał do Krakowa zamówienie na kamienie czterech słupów, które zostało przesłane 20 marca 1918 r. do Oddziału Roboczego Kamieniołomu Straconka w Bielsku (jako zamówienie na płyty do nakrycia pylonów cmentarza nr 118 w Staszkówce), z poleceniem, by elementy po ich wykonaniu zostały wysłane do stacji Bogoniowice-Ciężkowice.

W tym czasie w Staszkówce energicznie budowano pomnik. Na początku maja 1918 r., a był to czas, gdy o siłę roboczą było szczególnie trudno, z Okręgu VIII przeniesiono tam dodatkowych 20 jeńców rosyjskich i włoskich.

Późną wiosną i z początkiem lata 1918 r. liczba osób w kamieniołomie w Straconce wahała się od 105 do 136, przy czym poddanych Karola I było od 37 do 68. (tak duże różnice wynikały z urlopów, natomiast liczba przebywających w szpitalu była mniej więcej stabilna i wynosiła 11-13 osób), poddanych cesarza Wilhelma – 7, a króla Wiktora Emanuela III - od 57 do 64 (w szpitalu od 10 do 14, kilku „w delegacji”, jeden udzielił sobie urlopu, ale go złapano). Pracowały też dwa konie i były zdrowe.

Gdy nadeszło zlecenie w sprawie Staszkówki w kamieniołomie kończono trzy duże zadania – kamienie runiczne (tak w korespondencji) do Bierówki oraz pracochłonne pomniki do Żmigrodu i Ołpin. Wszystkie elementy zostały ze Straconki wysłane, natomiast monumentów zmontować już nie zdążono. Dwa pierwsze zostały wybudowane po zakończeniu wojny, a w Ołpinach na podstawie kamieni ocalałych na cmentarzu i bardzo mało precyzyjnego, artystycznego rysunku opracowano projekt pomnika, który złożono w roku 2014 z użyciem elementów zachowanych i dorobionych w kamieniołomie w Woli Komborskiej (Straconka od lat jest nieczynna). O rysunkach technicznych pomnika w Ołpinach wiadomo, że wyjechały 2 lipca 1918 r. wraz z transportem części monumentu do stacji Skołyszyn (rysunek ogólny i trzy rysunki pokazujące układ warstw).

Zlecenie w sprawie Staszkówki obejmowało wykonanie 148 elementów, a termin ukończenia ustalono na 15 sierpnia 1918. Prace rozpoczęły się w tygodniu 16-22 czerwca 1918, w trakcie którego wydobyto 8 kamieni do dalszej obróbki. Po kolejnym tygodniu wydobytych było 14 bloków, a 10 poddawano ostatecznej obróbce. Do 20 lipca 1918 roku gotowych było 49 sztuk. Na przełomie czerwca i lipca pojawia się uwaga "Große Maßstücke!" – zapewne pracowano wówczas nad gzymsami.
Nie było to jedyne zadanie – w drugiej połowie lipca do wykonania pozostawało jeszcze łącznie 2406 elementów (o różnym stopniu skomplikowania) dla siedmiu obiektów, przy czym większość zleceń opatrzono adnotacją "nach Mögl."(wg możliwości).

Do 20 lipca 1918 r. żaden z elementów przeznaczonych do Staszkówki nie został wysłany. Nie znam dowodów na to, że jakiekolwiek części pomnika tam dotarły.
Zapewne to także o nich pisał w lutym 1920 r. w raporcie o sytuacji w kamieniołomie w Straconce prof. Tadeusz Błotnicki, znany rzeźbiarz zatrudniony wówczas (miał 62 lata) na stanowisku referenta w Wojskowym Urzędzie Opieki nad Grobami Wojennymi: „kilka zaś gotowych [pomników- dop. KG] czeka w Straconce na postawienie ich na miejscu przeznaczenia. Wyłamanego materyału różnej wielkości jest w Kamieniołomie blisko 30 wagonów, część nawet złożona jest na dworcu towarowym w Bielsku.”

Podobnie jak w przypadku innych cmentarzy, w latach dwudziestych próbowano pomnik ukończyć. Z brudnopisu formularza typowego dla remontów budynków wynika, że profesor Tadeusz Błotnicki, wnioskował lub zamierzał wnioskować do Rady Okręgowej Budownictwa Wojskowego w Krakowie „w sprawie robót remontowych pomnika wojskowego na cmentarzu wojsk. w Staszkówce pow. Gorlice celem doprowadzenia tego pomnika do stanu używalności”
Por. Jan Gumowski, zasłużony żołnierz Legionów i malarz, po podróży inspekcyjnej w raporcie z 28 czerwca 1920 r. pisze: „Staszkówka, pomnik główny niedokończony, bramy z frontu i z tyłu nie wstawione, założono tymczasowo drutem”.
Niedatowany raport z lat 20. dodaje: „pylony wykończyć i pokryć / żelazne drzwi wchodowe osadzić”
Pismo z sierpnia 1920 roku: „celem dokończenia pomnika na cmentarzu wojsk. w gminie Staszkówka pow. Gorlice, wykonać odpowiednie plany z zastosowaniem 2 krzyży żelaznych”. Zakładam, że to pomyłka i chodzi o miecze, gdyż dużych krzyży na tym cmentarzu nie planowano.


http://images75.fotosik.p...1958306a0d2.jpg

Zdjęcia z okresu międzywojennego wskazują, że brama została zamontowana, natomiast prostopadłościanów nie ukończono.

https://audiovis.nac.gov.pl/obraz/143761/3ce5bdfc33245fda0735b93fd93177fe/
https://audiovis.nac.gov.pl/obraz/143792/3ce5bdfc33245fda0735b93fd93177fe/

Wyrównano je potem do jednego poziomu (ostatniej pełnej warstwy), demontując wyżej wymurowane fragmenty naroży. Słupy mierzą teraz 11,9 m.
Przyjmuje się, że przechowywane w Staszkówce miecze zostały zamontowane przez Niemców podczas II wojny światowej. Wylano wówczas na dwóch słupach betonowe nakrywy o niewielkim nachyleniu, natomiast dwa nie zostały zasklepione.

http://images77.fotosik.p...3efef5c4f0b.jpg
http://images78.fotosik.p...e88bab9bb51.jpg

Czy były to miecze z czasów Wielkiej Wojny, czy pozostałe dwa miecze zaginęły, czy też nigdy ich nie dostarczono - nie wiem. W zamieszaniu powojennym przepadały różne rzeczy - np. metalowa trumna, którą przysłał baron József Kazy von Garamveszele, by sprowadzić na Węgry zwłoki syna poległego na Jabłońcu. Trumna zniknęła, a chorąży József Kazy nadal leży w Tymbarku, chociaż niekoniecznie pod krzyżem ze swoim nazwiskiem.
http://images76.fotosik.p...58a67363f31.jpg

Dopisane 3.11.2016
Na zdjęciu z okresu międzywojennego, do którego link jest również kilka linijek wyżej,
https://audiovis.nac.gov.pl/obraz/143792/3ce5bdfc33245fda0735b93fd93177fe/
pod prawym słupem widać rodzaj obręczy ze wzmocnieniami i wychodzący ze środka „pręt”. Drugi taki przedmiot (mniej wyraźny) leży trochę dalej. Bardzo podobne zdjęcie jest również w „Wierchach”, nr XIII z 1935 roku (jedna z ilustracji do znanego artykułu Romana Reinfussa, Cmentarze wojenne na Łemkowszczyźnie). Autorem zdjęcia w „Wierchach”, a najprawdopodobniej także tego drugiego, jest gorlicki nauczyciel Adam Wójcik–Bieśnicki.
http://images81.fotosik.p...46fd558fmed.jpg
To bez wątpienia są dwa miecze, które w latach 30. ub. wieku leżały na cmentarzu, a potem zamontowano je na pomniku, zalewając betonem stalowe podstawy.

W czasach PRL-u cmentarz w Staszkówce zarastał, niszczał i był dewastowany. Zniknęły m.in. brama główna, bramka i większość metalowych segmentów ogrodzenia.
W związku z 80-leciem bitwy pod Gorlicami w latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku przeprowadzono remont. Zamontowano nowe ogrodzenie, odtworzono bramę, zlikwidowano drugie wejście, usunięto część drzew i krzaki. Nagrobki zostały wówczas zdjęte, a teren wyrównany, po czym postawiono je zgodnie z trendem panującym wówczas w tym rejonie, czyli „po uważaniu” (pomijając przy tym część grobów), co przy braku archiwalnego planu z wymiarami bardzo utrudni planowane odtworzenie stanu pierwotnego. Tabliczki emaliowane wykonano w nieprawidłowym kolorze, a przy okazji zasugerowano udział w walkach pułków (c)horwackich.
http://images77.fotosik.p...e33258e4923.jpg

Od tego czasu na cmentarzu utrzymywany jest porządek.
W roku 2014 przeprowadzono kolejne prace.
http://images77.fotosik.p...3e02b36a3b3.jpg

Postawiono kosztowne rusztowanie, jeden prostopadłościan bez miecza został wypiaskowany i przykryty lekko spadzistym drewnianym daszkiem obitym papą.
http://images75.fotosik.p...3b4c0f3c391.jpg

Swoja drogą, chciałbym poznać opinię kogoś, kto zna się na tych sprawach – czy piaskowanie piaskowca opóźnia jego korozję, przyspiesza, a może jest obojętne? Na pewno znacząco wpływa na cenę kontraktu. Efekt wizualny jest bardzo dobry i składanie wieńca pod takim nowym pomnikiem zdecydowanie lepiej wygląda.
http://www.fotosik.pl/zdjecie/6cb8763bca929f3c

Czy penetracja wody poprzez otwór w słupie tak bardzo zagrażała pomnikowi? Po blisko 100 latach gołym okiem szkód widać nie było.

Zakres remontu w najbliższym roku i w latach następnych nie jest jeszcze do końca ustalony. Nadbudowa słupów jest jednym z większych problemów finansowych. Przyszłość pokaże, czy się to uda. Sylwetka zabytkowego cmentarza niewątpliwie by przez to zyskała. Słupy byłyby podwyższone o ponad 3,5 metra, a miecze, dzisiaj tylko z daleka widoczne w całości, zostałyby dobrze wyeksponowane na szczycie zwężających się zwieńczeń.

Tekst ten napisany został na podstawie materiałów archiwalnych, których dotychczas nie wykorzystywano w publikacjach.
Dokumenty rozproszone są w wielu tomach akt Wojskowego Urzędu Opieki nad Grobami Wojennymi w Archiwum Narodowym w Krakowie. Nie mam pewności, czy wszystkie odnalazłem.
Informacja o rysunku Antona Müllera z 7 lutego 1918 została przekazana instytucji decydującej o zakresie remontu.
Ostatnio zmieniony przez KG 2016-11-03, 17:28, w całości zmieniany 3 razy  
 
 
M
XIX. Chłop/Soldat
M

Dołączył: 12 Mar 2016
Posty: 26
Wysłany: 2016-03-12, 21:48   

Cytat:
Tekst ten napisany został na podstawie materiałów archiwalnych, których dotychczas nie wykorzystywano w publikacjach.

Nie do końca. Jeden z rysunków o których piszesz został wykorzystany i opublikowany tutaj:
http://www.cmentarze.gorl...VIcz6.htm#nr200
ze wzmianką, że to plan pomnika dla cmentarza w Staszkówce...
 
 
DAR
VI. Radca rządowy/Oberst


Dołączył: 02 Gru 2012
Posty: 1289
Skąd: W-wa
Wysłany: 2016-03-12, 23:57   

Kawał świetnej, historycznej roboty, brawo KG :!: Swoją drogą nie wiedziałem, że w latach międzywojennych wykańczano pomniki na cmentarzach "niczyich" bohaterów...

KG napisał/a:
we Frydku (czes. Frýdek, niem. Friedek, Friedeck, łac. Fridecca, ros. Фри́дек, , ukr. Фрідек, łot. Frīdek)

Jakbym gdzieś już coś takiego widział... :mrgreen:
_________________
Kiedy Einstein po raz kolejny powtórzył swoją maksymę, że Pan Bóg nie gra w kości, Bohr przerwał mu z przekąsem: "Einstein, przestań wreszcie mówić Bogu, co ma robić!"
 
 
KG
VI. Radca rządowy/Oberst

Dołączył: 08 Gru 2008
Posty: 1270
Skąd: Kraków
Wysłany: 2016-03-13, 18:29   

M napisał/a:

Nie do końca. Jeden z rysunków o których piszesz został wykorzystany i opublikowany tutaj:
http://www.cmentarze.gorl...VIcz6.htm#nr200
ze wzmianką, że to plan pomnika dla cmentarza w Staszkówce...


Witam na Forum.
Masz rację, powinienem był napisać „w większości”, bo oczywiście nie wszystkie informacje są dotychczas niepublikowane. Miałem na myśli historyjkę o zmianie koncepcji pomnika w Staszkówce. Takie drobiazgi - kto, kiedy, dlaczego i w jaki sposób.

Tarnów to wątek poboczny - zaznaczyłem, że są materiały, nie wchodząc w szczegóły. A dałoby się go rozwinąć w spory tekst.
O pomniku w Tarnowie pisali prawie 100 lat temu Broch i Hauptmann (str. 168 i 268), a w roku 2005, z powołaniem na materiały archiwalne, w tym także na ten rysunek, Izabela Chlost i Jerzy Drogomir w opracowaniu przygotowanym do planowanego remontu i częściowego odtworzenia cmentarza w Tarnowie-Chyszowie.
Marginalnie wspominam też o pewnym przedstawieniu pomnika w Ołpinach – jest ono w „Brochu” (str. 99), jest też i na stronie internetowej wskazanej przez Ciebie.
http://www.cmentarze.gorl..._archiwalny.jpg

DAR, dzięki za kompliment. Frydek - ja też już gdzieś takie dziwo wprost z Wikipedii widziałem.
 
 
DAR
VI. Radca rządowy/Oberst


Dołączył: 02 Gru 2012
Posty: 1289
Skąd: W-wa
Wysłany: 2016-03-13, 23:21   

No to czekamy z utęsknieniem na tekst o pomniku w Tarnowie :smile:
_________________
Kiedy Einstein po raz kolejny powtórzył swoją maksymę, że Pan Bóg nie gra w kości, Bohr przerwał mu z przekąsem: "Einstein, przestań wreszcie mówić Bogu, co ma robić!"
 
 
Trotta
Książę
In deinem Lager, Österreich!


Wiek: 38
Dołączył: 17 Paź 2005
Posty: 6705
Skąd: Kraków
Wysłany: 2016-03-14, 07:08   

Opracowanie takie, że aż trochę szkoda wklejać na forum, zamiast rzucić na papier... choć z drugiej strony - dzięki forum więcej osób znajdzie.
Gratulacje!
_________________
Čeští vojáci bojující za císaře nebyli žádní Švejci
 
 
M
XIX. Chłop/Soldat
M

Dołączył: 12 Mar 2016
Posty: 26
Wysłany: 2016-03-15, 06:54   

A czy coś wiadomo o tym aby pomnik wreszcie dokończyć przez zwieńczenie go rzeźbą jeźdźca (cesarza Wilhelma ?) ? Od dawna w gminie ludzie mówią że tak to było zaplanowane. Taka rzeźba to by dopiero była atrakcja - cmentarz przyciągałby wzrok z daleka...
Dobrym pomysłem (który zasłyszałem) było by także udostępnienie pylonów do wejścia na górę. Trzeba by zrobić tylko drabinkę taką jak przy kominach z zabezpieczeniem za plecami i na górze jakieś barierki. Widoczność krajobrazu by się znacznie powiększyła...
 
 
Trotta
Książę
In deinem Lager, Österreich!


Wiek: 38
Dołączył: 17 Paź 2005
Posty: 6705
Skąd: Kraków
Wysłany: 2016-03-15, 07:46   

M napisał/a:
A czy coś wiadomo o tym aby pomnik wreszcie dokończyć przez zwieńczenie go rzeźbą jeźdźca (cesarza Wilhelma ?) ? Od dawna w gminie ludzie mówią że tak to było zaplanowane. Taka rzeźba to by dopiero była atrakcja - cmentarz przyciągałby wzrok z daleka...
Dobrym pomysłem (który zasłyszałem) było by także udostępnienie pylonów do wejścia na górę. Trzeba by zrobić tylko drabinkę taką jak przy kominach z zabezpieczeniem za plecami i na górze jakieś barierki. Widoczność krajobrazu by się znacznie powiększyła...


Projekt Hosaeusa to jedno, a pomnik konny (chyba niezbyt konkretna koncepcja) - to drugie; faktycznie, do dziś można w okolicy usłyszeć te opowieści; w zeszłym roku usłyszałem paru miejscowych w Łużnej, wyrażających nadzieję, że skoro kaplica na Pustkach znów stoi, to może i pomnik konny w Staszkówce się pojawi. Jedno z drugim nie mogło mieć za wiele wspólnego; koń na pylonach wyglądałby nieco karykaturalnie, poza tym musiałby trzymać nogi mniej więcej na wierzchołkach kwadratu; żaden szanujący się koń, nawet odlany z brązu, nie zrobi czegoś podobnego :wink:

Z udostępnieniem byłbym sceptyczny. Bez zabezpieczenia - prędzej czy później liczba nieboszczyków na cmentarzu zaczęłaby wzrastać, by nie rzec - skokowo... a wszelkie zabezpieczenia musiałyby być widoczne, więc pomnik by zepsuły.
_________________
Čeští vojáci bojující za císaře nebyli žádní Švejci
 
 
M
XIX. Chłop/Soldat
M

Dołączył: 12 Mar 2016
Posty: 26
Wysłany: 2016-03-15, 16:39   

Cytat:
koń na pylonach wyglądałby nieco karykaturalnie, poza tym musiałby trzymać nogi mniej więcej na wierzchołkach kwadratu; żaden szanujący się koń, nawet odlany z brązu, nie zrobi czegoś podobnego

de gustibus non disputandum est
Zawsze można położyć na tych pylonach jakąś płytę i na tym rzeźbę. Czemu od razu wyszydzać ten pomysł...?
Taki sam dobry (a nawet lepszy) jak podwyższanie pylonów...
Zresztą mam nadzieję że to dyskusja akademicka bo nie chce mi
się wierzyć że ktoś w ogóle myśli by wydawać w Małopolsce pieniądze na jakieś nadbudowy kiedy w samym woj. małopolskim są cmentarze wojenne które nie mają porządnego ogrodzenia...

Poza tym GK miesza w swoim poście słowa "remont" i "nadbudowa" w odniesieniu do tego co zamierzają robić na tym cmentarzu a łatwo znaleźć choćby w wikipedii :oops: że:
Cytat:
Remont budowlany jest to wykonywanie w istniejącym obiekcie budowlanym, robót polegających na odtworzeniu stanu pierwotnego (art. 3 pkt 8 prawa budowlanego[1]). Taka definicja odróżnia remont od robót polegających na modernizacji, rozbudowie, nadbudowie czy przebudowie obiektu budowlanego. Dopuszcza się przy remoncie stosowanie innych wyrobów niż były użyte w stanie pierwotnym. Bieżąca konserwacja nie jest remontem w rozumieniu prawa budowlanego.
 
 
krakał
Książę


Wiek: 44
Dołączył: 31 Sty 2006
Posty: 6647
Skąd: widać na załączonym obrazku...
Wysłany: 2016-03-15, 17:00   

Trotta napisał/a:
żaden szanujący się koń, nawet odlany z brązu, nie zrobi czegoś podobnego :wink:


Oj tam oj tam. Posadzić pana Zagłobę w siodle to koń by się od razu rozparł :mrgreen:
_________________
Moderacja zachowuje sobie prawo do działań niedemokratycznych, opartych na własnym widzimisię ;)
Przed użyciem bana konsultujemy się wyłącznie z lekarzem lub farmaceutą ;)
 
 
KG
VI. Radca rządowy/Oberst

Dołączył: 08 Gru 2008
Posty: 1270
Skąd: Kraków
Wysłany: 2016-03-15, 21:49   

M napisał/a:
GK miesza w swoim poście słowa "remont" i "nadbudowa" w odniesieniu do tego co zamierzają robić na tym cmentarzu


Pisałem o dwóch rzeczach – o remoncie, którego zakres nie jest jeszcze ustalony (nie wiem, „co zamierzają robić na tym cmentarzu”) i ewentualnej nadbudowie, jako poważnym koszcie. To są dwa zdania i dwa problemy.
Tekst powstał z tą myślą, iż jeśli już ktoś zabiera się do prac w Staszkówce, to warto wiedzieć, jakie zamiary mieli twórcy cmentarza.

M napisał/a:
Zawsze można położyć na tych pylonach jakąś płytę i na tym rzeźbę. Czemu od razu wyszydzać ten pomysł...?
Taki sam dobry (a nawet lepszy) jak podwyższanie pylonów...


Nadbudowa słupów byłaby zgodna z zamiarem projektanta pomnika, natomiast Wilhelm czy też inny jeździec to tylko wieść gminna krążąca w okolicy od lat. I co to miałoby wspólnego z podstawowymi zasadami, jakimi należy kierować się w przypadku zabytków?
A może na tego konia wsadzić któregoś ze współczesnych przywódców państwowych?

M napisał/a:
Zresztą mam nadzieję że to dyskusja akademicka bo nie chce mi
się wierzyć że ktoś w ogóle myśli by wydawać w Małopolsce pieniądze na jakieś nadbudowy kiedy w samym woj. małopolskim są cmentarze wojenne które nie mają porządnego ogrodzenia...


Niedaleko, bo w Łużnej, wybudowano potężną kaplicę. Za te pieniądze można było wyremontować czy odtworzyć bardzo wiele ogrodzeń. Tak to się jednak dziwnie układa, że łatwiej zbudować kaplicę za ciężkie pieniądze niż poprawić w tej samej gminie fundament pod pomnikiem w Biesnej. Przykład geograficznie bliski, a zarazem problem, który chyba (?) w tym roku znajdzie rozwiązanie.
 
 
DAR
VI. Radca rządowy/Oberst


Dołączył: 02 Gru 2012
Posty: 1289
Skąd: W-wa
Wysłany: 2016-03-15, 22:12   

Wilhelm na koniu na pylonach w Staszówce :?: Czego to ludzie nie wymyślą :shock: Chociaż z drugiej strony pylony są cztery, koń też ma cztery nogi... w sumie to może mieć sens :cool:

M napisał/a:
nie chce mi
się wierzyć że ktoś w ogóle myśli by wydawać w Małopolsce pieniądze na jakieś nadbudowy kiedy w samym woj. małopolskim są cmentarze wojenne które nie mają porządnego ogrodzenia...

To mnie akurat zupełnie nie dziwi, że łatwiej zdobyć pieniądze, zmobilizować się i wybudować/wyremontować coś dużego (np. kaplicę) niż znaleźć pieniądze na płot czy fundament. Nie tylko koszty się liczą ale i efekt marketingowy, a jaki efekt marketingowy będzie miał fundament czy nowy płot? Co innego widoczna z daleka kaplica. W dodatku jak się zrobi coś spektakularnego to wzrasta lokalna świadomość, rośnie liczba turystów i łatwiej znaleźć pieniądze na drobniejsze naprawy w mniej eksponowanych miejscach.
_________________
Kiedy Einstein po raz kolejny powtórzył swoją maksymę, że Pan Bóg nie gra w kości, Bohr przerwał mu z przekąsem: "Einstein, przestań wreszcie mówić Bogu, co ma robić!"
 
 
KG
VI. Radca rządowy/Oberst

Dołączył: 08 Gru 2008
Posty: 1270
Skąd: Kraków
Wysłany: 2016-05-23, 19:34   

Link do strony o pomniku bitwy pod Tannenbergiem.
http://pojezierzeilawskie.pl/sudwa.html
Czy wyróżniony projekt prof. Hermanna Hosaeusa czegoś nie przypomina?
 
 
KG
VI. Radca rządowy/Oberst

Dołączył: 08 Gru 2008
Posty: 1270
Skąd: Kraków
Wysłany: 2016-10-16, 11:55   

http://images81.fotosik.p...3da6fd91med.jpg
Nie jest to kamień ze Straconki (z przyczyn oczywistych), ani z żadnego z pobliskich kamieniołomów.
http://images83.fotosik.p...2089246fmed.jpg
Trzy posty wyżej pisałem o pewnym fundamencie. Ten problem został już rozwiązany.
http://images83.fotosik.p...53305019med.jpg
http://images81.fotosik.p...58e030e3med.jpg
 
 
vonPlettenberg
XVI. Kupiec/Zugsführer

Dołączył: 23 Sty 2006
Posty: 127
Skąd: FK
Wysłany: 2016-10-17, 16:32   

Ech, a nie mogli na tej 121-ce przywrócić drewnianej balustrady jak już robią generalke??
 
 
Jan Majewski
XV. Mieszczanin/Feldwebel
JM

Wiek: 52
Dołączył: 13 Paź 2015
Posty: 180
Skąd: Galicja
Wysłany: 2016-10-18, 18:43   

KG napisał... "Nie jest to kamień ze Straconki (z przyczyn oczywistych), ani z żadnego z pobliskich kamieniołomów".

Kamień pochodzi z kieleckiego, jak i Firma która robi remont. Jak dla mnie odcień znacznie ciemniejszy od piaskowca ze Straconki, należy mieć nadzieję, że na 14 metrach zleje się z pylonami. Większy problem to materiał na nadbudowę samych pylonów do wysokości na której zamontują te elementy. Wykonawcy starają się pozyskać materiał kolorystycznie podobny do tego jaki użyto do ich postawienia. Należy mieć nadzieję, że po wypiaskowaniu całości nie będzie znacznej różnicy.
Dzisiaj wzięto do piaskowania dwa miecze które zwieńczały pylony, następne dwa trzeba będzie wykonać od podstaw.
Odnośnie samych prac, byłem ponad tydzień temu na szczycie pylonów, Firma rozbiera je do miejsca, gdzie "kostki" piaskowca trwale są zespojone zaprawą i muruje je na nowo. Całość prac wygląda solidnie, zresztą ta sam ekipa odnawiała Biesną nr 121 i Zborowice nr 136.
_________________
Dla jednych góry są tylko rumowiskiem głazów, dla drugich najwspanialszą architekturą ponad przemijaniem i trwaniem, dla innych wiecznym niedosytem i niespełnieniem Wł. Krygowski
 
 
KG
VI. Radca rządowy/Oberst

Dołączył: 08 Gru 2008
Posty: 1270
Skąd: Kraków
Wysłany: 2016-11-23, 20:52   

Tak to teraz wygląda.
http://images84.fotosik.p...ce44b02cmed.jpg
 
 
DAR
VI. Radca rządowy/Oberst


Dołączył: 02 Gru 2012
Posty: 1289
Skąd: W-wa
Wysłany: 2016-11-23, 23:28   

Imponujące... :!:
_________________
Kiedy Einstein po raz kolejny powtórzył swoją maksymę, że Pan Bóg nie gra w kości, Bohr przerwał mu z przekąsem: "Einstein, przestań wreszcie mówić Bogu, co ma robić!"
 
 
KG
VI. Radca rządowy/Oberst

Dołączył: 08 Gru 2008
Posty: 1270
Skąd: Kraków
Wysłany: 2016-12-19, 17:44   

Skończone. Stan 19.12.2016
http://images83.fotosik.p...8a6ff27amed.jpg
http://images84.fotosik.p...b5084d50med.jpg
http://images82.fotosik.p...3aed7d38med.jpg
http://images81.fotosik.p...49ee5965med.jpg
http://images82.fotosik.p...2d46e27fmed.jpg
http://images81.fotosik.p...b30a560cmed.jpg

A tak było.
Lata 30. ub. wieku (fot. Adam Wójcik-Bieśnicki)
http://images81.fotosik.p...46fd558fmed.jpg
Rok 2003
http://images78.fotosik.p...ae1abbb8eb4.jpg

Tegoroczne prace sfinansowano z budżetu dwóch państw:
http://images83.fotosik.p...e826314amed.jpg
Podobnie jak remont cmentarza Biesna nr 121
http://images84.fotosik.p...f0ca6c76med.jpg
i gruntowne odświeżenie cmentarza Zborowice nr 136
http://images84.fotosik.p...ad295155med.jpg
Na wszystkich trzech cmentarzach większość pochowanych to żołnierze Honvédu – głównie z HIR. 16 (Besztercebánya/Bańska Bystrzyca) – co najmniej 497 żołnierzy , HIR. 9 (Kassa/Koszyce) – co najmniej 125, HIR. 10 (Eger) – co najmniej 31 i HIR. 11 (Munkács, Ungvár/Mukaczewo, Użgorod) – co najmniej 28.
 
 
DAR
VI. Radca rządowy/Oberst


Dołączył: 02 Gru 2012
Posty: 1289
Skąd: W-wa
Wysłany: 2016-12-19, 23:14   

Piękne... nic więcej nie przychodzi mi do głowy...
_________________
Kiedy Einstein po raz kolejny powtórzył swoją maksymę, że Pan Bóg nie gra w kości, Bohr przerwał mu z przekąsem: "Einstein, przestań wreszcie mówić Bogu, co ma robić!"
 
 
yorbi
XX. Rekrut

Dołączył: 27 Paź 2005
Posty: 3
Skąd: wisnicz
Wysłany: 2017-03-19, 09:12   Re: Pomnik w Staszkówce

KG napisał/a:


W aktach krakowskiego archiwum znaleźć można informację, iż Anton Müller urodził się w 1873 roku na Śląsku Cieszyńskim we Frydku (czes. Frýdek, niem. Friedek, Friedeck, łac. Fridecca, ros. Фри́дек, , ukr. Фрідек, łot. Frīdek), który jest teraz częścią miasta Frydek-Mistek.
Jaką narodowość deklarował - nie wiem. Samo nazwisko nie może o tym świadczyć, a już szczególnie na Śląsku Cieszyńskim i w tamtych latach. Zwraca jednak uwagę, że na jego rysunkach i w pismach nazwy Ciężkowice czy Staszkówka są zawsze z polskimi znakami diakrytycznymi. Można więc przypuszczać, że język polski nie był mu obcy.
Dodam też, iż w latach międzywojennych w Cieszynie, Bielsku i Białej czynny był architekt Antoni Müller, współpracownik znanego architekta Alfreda Wiedermanna.

http://www.infoserwis-etn...waldzka-20.html

Müller miał pracownię architektoniczną w Białej (wspólnie z Franciszkiem Słowakiem), przypisuje się mu autorstwo kilku willi w Bielsku i w Białej. (Przemysław Czernek, Działalność Alfreda Wiedermanna w Bielsku i Białej. Bielsko-Bialskie Prace Historyczne, t. 1, 2014)
Czy to jedna i ta sama osoba, nie udało mi się ustalić.





W Spotkaniach z Zabytkami z początku lat 90 przy opisie działalności architektonicznej Mullera w Bielsku - Białej autor artykułu wspominał o działalności tegoż właśnie architekta w grobownictwie, nie kojarzę jednak czy czynił to przekonująco i na jakiej podstawie.

Gratuluję świetnej żmudnej historycznej roboty!!
 
 
KG
VI. Radca rządowy/Oberst

Dołączył: 08 Gru 2008
Posty: 1270
Skąd: Kraków
Wysłany: 2017-03-20, 11:07   Re: Pomnik w Staszkówce

yorbi napisał/a:
W Spotkaniach z Zabytkami z początku lat 90 przy opisie działalności architektonicznej Mullera w Bielsku - Białej autor artykułu wspominał o działalności tegoż właśnie architekta w grobownictwie, nie kojarzę jednak czy czynił to przekonująco i na jakiej podstawie.

Gratuluję świetnej żmudnej historycznej roboty!!



Cieszę się, że moja notka o pomniku Staszkówce zyskała Twoje uznanie.

"Spotkania z Zabytkami" - ciekawa informacja. Czy mógłbym prosić o jakiś bliższy namiar ? W roczniku 1993 jest artykuł o bielskiej secesji. Czy to może ten?

Prawdopodobieństwo, że architekt Anton Müller z KGA to Antoni Müller, architekt w Białej, jest bardzo wysokie.
Podobnie w przypadku Karla Schölicha, budowniczego w KGA i Karola Schölicha budowniczego z Krakowa, o którym pisałem w związku z działalnością Bernharda Bleekera.
http://austro-wegry.info/viewtopic.php?t=4421
 
 
Wyświetl posty z ostatnich:   
Odpowiedz do tematu
Nie możesz pisać nowych tematów
Nie możesz odpowiadać w tematach
Nie możesz zmieniać swoich postów
Nie możesz usuwać swoich postów
Nie możesz głosować w ankietach
Dodaj temat do Ulubionych
Wersja do druku

Skocz do:  

Powered by phpBB modified by Przemo © 2003 phpBB Group