Cmentarz Cieplice (gm. Adamówka, pow. przeworski, woj. podkarpackie)
Położenie: Położony przy drodze Sieniawa – Tarnogród, pomiędzy wsiami Cieplice i Adamówka, po wschodniej stronie drogi (grunty wsi Cieplice).
Krótka historia walk w okolicy:
Rok 1914:
18 września rejon Sieniawy i sam przyczółek mostowy (krótko broniony przez słabe pododdziały) zajął XVII moskiewski Korpus 5. Armii rosyjskiej Plehwego. 4 października wojska austro-węgierskie rozpoczęły wielką kontrofensywę „Wisła-San”, która dotarła do Sanu 10 października, ale załamała się wobec nieuchwycenia przyczółków po wschodniej stronie rzeki. 10 października w rejonie Sieniawy stacjonowała już 32. Dywizja Piechoty IX kijewskiego Korpusu 3. Armii rosyjskiej gen. Ruzski’ego.
Rok 1915:
Dzięki powodzeniu 11. Armii niemieckiej w walkach pod Jarosławiem, sąsiadujący z nią IX Korpus 4. Armii austro-węgierskiej zajął 19 maja Sieniawę. 27 maja miasto odbili Rosjanie z III kaukaskiego Korpusu 3. Armii, dochodząc do Sanu i Lubaczówki. 12 czerwca rozpoczęła się operacja przełamująca pod Lubaczowem; Sieniawę zdobył 167. niemiecki pułk piechoty z 22. Dywizji Piechoty (podporządkowanej XVII Korpusowi austro-węgierskiemu). Zwycięzcy wzięli 3500 jeńców głównie z III Korpusu kaukaskiego. 13 czerwca, wychodząca z rejonu Dębna austro-węgierska 10. Dywizja Piechoty przeprawiła się przez rzekę i zajęła rejon Piskorowice – Cieplice. 26. c.k. Dywizja Piechoty Landwehry zajęła cały obszar przyczółka mostowego Sieniawa i m. Dobra. Następna silna rosyjska linia obrony przebiegała od Kuryłówki, przez Dąbrowicę i Adamówkę po Cewków i Dzików. Na odcinku Dąbrowica-Adamówka sforsowały ją 17 czerwca 10. c.k. Dywizja Piechoty i przerzucona 3 dni wcześniej przez San 106. Dywizja Piechoty Landsturmu (IX Korpus). W ten oto sposób zakończyły się walki w tym rejonie.
Zastanawiające jest to, że na ścianie czołowej pomnika widnieje tylko data 1914. Po pierwsze, walki w Galicji przyjęło się zawsze nazywać „1914-1915”. W przypadku powojennych tablic pamiątkowych najczęściej występują daty „1914-1918”, zapewne aby objąć także pochówki żołnierzy / jeńców zmarłych z chorób już po przejściu walk. Po drugie, walki w okolicy Sieniawy w 1914 nie były nawet w połowie tak zacięte jak w 1915. Ostatecznie, cechy cmentarza wykluczają urządzenie go przez Rosjan, którzy okupowali ten rejon od jesieni 1914 do wiosny 1915 r. Te cechy to: regularny kształt cmentarza (prostokąt 50 x 65 m), obwałowanie, symetryczne rozplanowanie pól mogił, alejki, centralnie umieszczony pomnik, słupki pod ceramiczne tabliczki, a więc analogiczne do np. cmentarzy w Czercach, Manasterzu i innych.
Też historia
Na prawo od wejścia na cmentarz znajduje się późniejsza stela nagrobna w średnim stanie zachowania. Inskrypcja w języku rosyjskim brzmi:
CCCP / ВЕЧНА ПАМЯТЬ / БОЙЦУ / РЕВОЛЮЦИИ / МЛАДШИЙ / КОМ ВЗВОДА / PKKA / ТУКАЕВ / ИБРАГИМ / ИСMАГИЛОВИЧ / ПОХОРОНЕН / 2 X 1939,
co znaczy:
ZSRR / Wieczna pamięć / żołnierzowi / rewolucji / młodszemu / dowódcy plutonu R[obotniczo]-Ch[łopskiej] A[rmii] Cz[erwonej] / Tukajew / Ibrahim / Ismaiłowicz / pochowany / 2 X 1939.
Tukajew był oficerem 43. Pułku Strzeleckiego 96. Dywizji Strzeleckiej (XVII Korpus Strzelców, 6. Armia, Front Ukraiński). Urodził się w 1916 roku w Bajmaku (Baszkirska ASRR). Grób powstał między podpisaniem niemiecko-radzieckiego Traktatu o granicach i przyjaźni (z 28 września 1939) i Protokołu uzupełniającego w sprawie wytyczenia granicy między ZSRR a Niemcami z 4 października 1939 – ale, co ważne, po niemieckiej stronie granicy przebiegającej po linii rzeczki Lubienia. Miejscowości znajdujące się na wschód od Sanu i na południe od Lubieni (jak Sieniawa) włączono do ZSRR.
Źródła:
Edmund Horstenau (red.), Österreich-Ungarns Letzter Krieg, Band II. Wien 1931
Hermann Müller-Brandenburg, Die Schlacht bei Grodek-Lemberg (Juni 1915). Oldenburg 1918
Irena Zając, Cmentarze wojenne z okresu I wojny światowej. Przemyśl 2001
Agresja sowiecka na Polskę w świetle dokumentów. 17 września 1939 r., tom 1: Geneza i skutki agresji, red. nauk. E. Kozłowski. Warszawa 1994
_________________ In Ö-U geboren, ja, ich bin in Ö-U geboren!
Nie możesz pisać nowych tematów Nie możesz odpowiadać w tematach Nie możesz zmieniać swoich postów Nie możesz usuwać swoich postów Nie możesz głosować w ankietach
