Wysłany: 2007-08-30, 20:12Górne Węgry czyli Słowacja
Wczoraj wróciłem z dwu tygodniowego wojażu po dawnych Górnych Węgrzech. plan wyjazdu był taki, że najpierw byliźmy rozbici w Tarzańskiej Łomnicy i zwiedzaliśmy Spisz, potem przenieśliśmy się do Koszyc, a na końcu do Pressburga, zwanego dzisiaj Bratysławą.
oczywiście poszukiwałem wszędzie pamiątek po Najjaśniejszej Monarchii. na Spiszu, jak wiadomo, do 1945-47 mieszkało kilkaset tysięcy Niemców, stanowiących w wielu miejscowość większość mieszkańców, sporo było też Węgrów, zwłaszcza wśród arystokracji, a właściwie to cała arystokracja była węgierska, o czym świadczą ocalałem i zruinowane zamki i siedziby dawnych magnatów.
rola Niemców w dawnym Spiszu jest właściwie eksponowana - właściwie w każdym muzeum podkreśla się, że te miasta funkcjonowały właśnie dzięki nim. odwiedziłem muzeum w Spiskiej Sobocie (Georgenfeld) - niemiecki dom mieszczański. stare niemiecki książki, niemiecko-węgierskie mapy. tu i ówdzie na kościołach i budynkach węgierskie i niemieckie napisy. potem zajrzeliśmy jeszcze do centrum Popradu, do Lewoczy (piękny herb Królestwa Węgier na ratuszu), na Spisski Hrad i okoliczne Spisskie Podhradie i Kapitułę, Spisską Nową Wieś, Keżmarok, Stary Smokowiec... wszędzie w kościołach niemieckie XIX-ne witraże, niemieckie pomniki. tu i ówdzie współczesne tablice poświęcone dawnym wielkim mieszkańcom miejscowości, często po słowacku i węgiersku, jeśli chodziło o Węgrów. w przeciwieństwie do napisów w Polsce na tzw. Ziemiach Odzyskanych jeśli był napis np. po węgiersku to nazwa miejscowości też była węgierska (a nie kuriozium, gdy na tablicy niemieckojęzycznej w Gleiwitz pisało Stadt Gliwice).
w Koszycach oczywiście silne wpływy węgierskie i nie mniejsze niemieckie. mniejszość niemiecka to dzisiaj zaledwie kilka tysięcy na 200 tysięcy mieszkańców, ale mają własny kościół (napisy niemal wyłącznie po madziarsku), widać też ślady np. na budynkach. spod odrapanych budynków czasem widać było jeszcze przedwojenne węgierskie napisy. generalnie Koszyce to przepiękne miasto, słusznie uznawane za najładniejsze na Słowacji.
wyskoczyliśmy na 1 dzień do sławnego Sátoraljaújhely - sławnego oczywiście z CK Dezerterów. wiadomo, że sceny w twierdzy kręcono bodajże na Modlinie, ale myślałem, że może te ujęcia sennego węgierskiego miasteczka są stamtąd. dziś już to ciężko stwierdzić, w uliczkach liczne sklepy, knajpy, samochody, ciężko odczuć. samo miasto raczej średnie, ale na pobliskiej górze znajduje się ciekawostka - Kalwaria Węgierska - 14 stacji poświęconych miastom utraconym w Trianion, a na samym szczycie kaplica z dachem w kształcie Korony św. Stefana. powód do zadumy...
kuriozalny jest przebieg granicy w tym rejonie - dawne północne przedmieścia Sátoraljaújhely zostały przyłaczone do ówczesnej Czechosłowacji jako Słowackie Nowe Miasto. jedyny powód - linia kolejowa z Koszyc i dworzec! dziś to senna wioska, gdzie oprócz dworca i chyba postawionego na złość Węgrom pomnika Stefanika właściwie nic nie ma. granica na moście, po jednej i drugiej stronie takie same domki. i tylko Węgrów mniej - kilkadziesiąt lat rządów Pragi, powojenne wywózki z pasa granicznego sprawiły, że jest ich tam tylko 13%.
Bratysława - kiedyś bardzo mi się podobała. teraz mocno mnie rozczarowała. ceny wzrosły o 100-200%, w porównaniu z Koszycami to za jeden obiad w Koszycach zjadłym dwa albo i więcej. drobny przykład - zupa czosnkowa (nie cebulowa, pomyliłem się Art, jedliśmy czosnkową ) w Koszycach 30 Sk, w Bratysławie od 85Sk w górę! stolica mocno się zmanieryzowała, szkoda.
odwiedziliśmy m.in. muzeum Niemców Karpackich - bardzo ciekawe, choć niewielkie - i Węgrów słowackich - też ciekawe, choć drażnił nas kustosz, który chyba myślał, że przez wystawę przemkniemy w 10 sekund, a my jak zwykle robiliśmy to bardzo wolno wybraliśmy się też Rusovców - dzielnicy Bratislavy, którą przyłaczono do CSRF od Węgier dopiero w 1947. wiadomo, "względy stragiczne", a wola mieszkańców (Niemców, Węgrów i CHorwatów, brak Słowaków) to g.... wszystkich obchodzi znajduje się tam pałac, obecnie remontowany, gdzie do 1945 mieszkała wdowa po arcyksięciu Rudolfie.
i na koniec osobny temat - dworce kolejowe. byłem załamany. w północnej i wschodniej Słowacji nie widziałem ani jednego zachowanego CK dworca! wszyskie rozebrano i postawiono paskudne kwadratowe obiekty! o dawnych neo-barokowych i neo-renesansowych budynkach przypomiły tylko liczne tablice. średniej wielkości dworzec z czasów monarchii zachował się w Keżmaroku - reklamowany jako atrakcja turystyczna - ładny, ale w sumie to niewielki i w kiepskim stanie. skoro taki obiekt jest teraz atrakcją to jak wyglądałyby te wielkie i bogato zdobione! na małych stacyjkach czasem przetrwały stare dworce, ale najczęściej tak "odnowione", że zupełnie zatraciły swój pierwotny wygląd. za to w Sátoraljaújhely stary dworzec odnowiony że hej! jednak w Polsce lepiej się czas i państwo z tym obeszło.
trochę humor poprawił mi się na trasie z bratysławy do Zyliny - w samej Bratysławie w starą formę dworca wbudowano nową, ale od strony peronów widać dawny kształt. a potem na trasie m.in. w Leopoldovie i kilku innych miastach przetrwały średniej wielkości dworce, nawet w całkiem niezłym stanie i nawet na niektórych dojrzałem charakterystyczne tabliczki informujące o odległości od Wiednia lub Budapesztu. niestety nie wiem jak one wyglądały z bliska, ani co na nich pisało i w jakim języku (w Czechach widziałem takie tabliczki zupełnie przerobione i określające wysokość npm.).
generalnie - wyprawa udana, niektóre zdjęcia postaram się zeskanować i przywieźć na zlot do Sanoka
_________________ Boże wspieraj, Boże ochroń
Nam Cesarza i Nasz Kraj...
Ze by takie slady zobaczyc, to przeciez Pan nie musial na Slowacje, wystarczylo porzadnie popatrzyc po Pszczynie- predziej Pless, ktora byla przylaczona po wojnie sedmioletniej do Krolestwa pruskiego. Austryja sie konczyla na Wisle, ostatnie austryjackie wsi byly Dziedzice i Zabrzeg. Pierwsi zapis o mojej rodzinie w tych okolicach pochodzi z r. 1643. W wojnie 1866 r. Prusacy z Pless ztorturowali tak mojego prapradziadka, že zmarl. I w 1919, babcie wyprowadzono z Polski, gdzie sie urodzila, tylko dlatego, ze w 1917 roku poslubila dziadka, ktory pochodzil z poludniowych terenow Ksiestwa Cieszynskiego. Widac, ze zycie na granicy nie bylo latwe.
_________________ Jak sie ludzie chca porozumiec, to brak jezyka nieprzeszkadza.
Jedna z nejlepszych ksazek, pokazujaca zycie na granicy bylej monarchii, jest ksiega autorstwa G.M.Chromika Czechowice - Dziedzice i okolice, monografia historyczna ( do roku 1918) wydana przez Towarzystwo przyjaciol Czechowic- Dziedzic. Choc sa w niej drobne chybki, warto przeczytatc. Wieksze miasta i u nas moga tylko zazdroscic.
_________________ Jak sie ludzie chca porozumiec, to brak jezyka nieprzeszkadza.
Ja ja kupowalem dwa lata temu za 10 zl. w Domu kultury Cz.-Dz., tam sie tez miescila sedziba owegoTowarzystwa. Nawet w niej jest fotografia mojego pradziadka, wtedy wojta gminy Dzidzice.
_________________ Jak sie ludzie chca porozumiec, to brak jezyka nieprzeszkadza.
wrzuciłem kilka fotek do Galerii z grudniowego wypadu jarmarkowego do Bratysławy. to nie są zdjęcia turystyczne czy krajoznawcze, ale dokumentacja szczątków wielokulturowej przeszłości miasta, które jeszcze tam zostały. wielojęzyczne tablice, napisy, obrazy...
_________________ Boże wspieraj, Boże ochroń
Nam Cesarza i Nasz Kraj...
Nie możesz pisać nowych tematów Nie możesz odpowiadać w tematach Nie możesz zmieniać swoich postów Nie możesz usuwać swoich postów Nie możesz głosować w ankietach
) w Koszycach 30 Sk, w Bratysławie od 85Sk w górę! stolica mocno się zmanieryzowała, szkoda.
wybraliśmy się też Rusovców - dzielnicy Bratislavy, którą przyłaczono do CSRF od Węgier dopiero w 1947. wiadomo, "względy stragiczne", a wola mieszkańców (Niemców, Węgrów i CHorwatów, brak Słowaków) to g.... wszystkich obchodzi 
znajduje się tam pałac, obecnie remontowany, gdzie do 1945 mieszkała wdowa po arcyksięciu Rudolfie.
