Mało mówi się o c.k. policji. A chciałbym mieć chociaż ogólny pogląd na tę instytucję.
Czy istniała oddzielna policja polityczna? Jak funkcjonariusze odnosili się do Polaków?
Jak wyglądały mundury, jakie stopnie?
Wydaje mi sie ze funkcje porzadkowe w Galicji wypelniala zandarmeria.Sadze tak dlatego ze jeszcze w czasach mojego dziecinstwa w latach szescdziesiatych owczesni milicjanci zwani byli powszechnie zwlaszcza przez starszych "ziandarami".Bylo to w okolicach Tarnowa . Na pewno istnialy policje miejskie. W Tarnowie zostala taka powolana w r.1886 przez burmistrza Rogoyskiego. Istnial rowniez w austriackim MSW wydzial nadzorujacy policje [pewnie rowniez polityczna].Nie spotkalem sie nigdzie z okresleniem kompetencji poszczegolnych sluzb
W Wiedniu, Pradze, Krakowie, Ostrawie funkcionowala Policja. Na pozostalym obszarze funkcionowala k.k. Gendarmerie. Poprobuje znalesc link do muzeum Policii v Pradze, powinno tam cos byc.
_________________ Jak sie ludzie chca porozumiec, to brak jezyka nieprzeszkadza.
W Galicji sprawami bezpieczeństwa i i porządku zajmowały się dyrekcje policji, a ich naczelnym zadaniem była kontrola lojalności mieszkańców wobec cesarstwa oraz cenzura. W 1785 powołano Dyrekcję Policji we Lwowie (działała do 1848), 1796 w Krakowie (działała do 1809 i 1847–1848), które kierowały bardzo rozbudowanym aparatem policyjnym .
W każdym z tych miast za stan porządku odpowiedzialni byli sędziowie ziemscy (landwójtowie), ustanowieni w poszczególnych dzielnicach. Każdy landwójt miał do pomocy kilku stróżów nocnych i ziemskich. W systemie policyjnym zaboru austriackiego bardzo ważną rolę kontrolną odgrywał nadzorca dzielnicowy, który nie wchodził w skład urzędu landwójta, lecz był pracownikiem Dyrekcji Policji.
Dyrekcji Policji podlegały nadkomisariaty i komisariaty w miastach, straż policyjno-wojsk. (Militär-Polizei-Wachkommando) i tajni agenci; obie dyrekcje podlegały austr. Minist. Policji (utworzonemu 1793), a od 1801 — Nadwornej Izbie Policyjnej i Cenzuralnej (Oberste Polizei- und Censurhofstelle) w Wiedniu.
W czasie Wiosny Ludów władze powstańcze zaboru austriackiego zlikwidowały Dyrekcję Policji. Jej kompetencje przejął miejscowy magistrat
W 1851–60 system policyjny został znacznie zaostrzony
Już w 1852 roku kompetencje policyjne magistratu przekazano powołanym Starostwom Grodzkim, a po kolejnych czterech latach powrócono do instytucji Dyrekcji Policji, działającej dc końca istnienia Cesarstwa Austro-Węgierskiego.
Od 1859 istniało Minist. Policji, któremu podlegały starostwa i namiestnictwa; ich organami wykonawczymi była straż policyjna (Polizeiwachmänner) i żandarmeria (istniejąca od 1849), zorganizowana w sposób wojsk.; policją lokalną kierowały zarządy gminne, w dużych miastach istniały rządowe dyrekcje policji.
Natomiast w Wolnym Mieście Kraków funkcje policyjne w ramach Dyrekcji Policji pełniło 500 milicjantów i 40 konnych żandarmów. W 1817 roku milicję podzielono na ruchomą (pełniącą służbę policyjną) oraz nieruchomą (pełniącą służbę wartowniczą i honorową). Żandarmeria zajmowała się wykrywaniem zbrodni i ciężkich przestępstw, aresztowaniem sprawców schwytanych na gorącym
uczynku, zapobieganiem żebractwu i włóczęgostwu, ochroną własności i bezpieczeństwem
mieszkańców, zapobieganiem i likwidowaniem nielegalnych zgromadzeń. Na podstawie specjalnego zezwolenia mogli dokonywać rewizji (jedynie w dzień, a w nocy tylko w sytuacjach nie cierpiących zwłoki).
W żandarmerii obowiązywały ściśle określone warunki przyjęcia do tej formacji. Kandydatem musiał być mężczyzna w wieku 25-40 lat, o wzroście minimum 5 stóp i 4 cale, który odsłużył 6 lat w wojsku lub 5 lata w milicji, umiejący czytać i pisać po polsku. Kandydat musiał być człowiekiem poważnym, postępować zgodnie z zasadami moralności chrześcijańskiej, unikać hazardu, pijaństwa i nierządu. Nie mógł (podobnie jak jego żona) prowadzić szynku lub zakładu rzemieślniczego.
W 1849 roku w trakcie reorganizacji służb policyjnych Austrii, żandarmeria krakowska została
wchłonięta przez austriacką.
Austro-węgierska żandarmeria polowa przed pierwszą wojną światową
Austro-węgierska żandarmeria polowa (Feldgandarmerie) była złożoną organizacją . W istocie nie istniał jeden korpus żandarmerii polowej . W czasie wojny różne formacje żandarmerii wypełniały funkcję policji wojskowej .
Żandarmeria (Gendarmerie) była organizacją paramilitarną , do zadań której należało zabezpieczenie porzadku publicznego oraz bezpieczeństwa państwowego , a w czasie wojny – pełniła funkcję policji przy różnych sztabach wyższego szczebla . Żandarmeria podlegała austriackiemu ministrowi obrony i węgierskiemu ministrowi honwedu . Jej skład osobowy był werbowany sposród oficerów , podoficerów i szeregowych którzy odbyli służbę w wspólnej armii lub obronie terytorialnej .
Żandarmeria składała sie z czterech organizacji terytorialnych :
1. Żandarmerii cesarsko-królewskiej (k. k. Gendarmerie), w cesarstwie austriackim .
2. Królewskiej żandarmerii węgierskiej (k. u. Gendarmerie), w królestwie węgierskim .
3. Królewskiej żandarmerii węgiersko-słoweńsko-chorwackiej (k. Ungarisch-kroatisch-slawonische Gendarmerie) w Chorwacji posiadającej autonomię w ramach królestwa węgierskiego
4. Cesarski i królewski korpus żandarmów w Bosni i Chercegowinie ( k .u .k Gendarmerie fuer Bosnien und die Herzegovina lub bosnien-hercegovinian Gendarmerie ) - Bosnia i Hercegowina jako terytoria oficjalnie okupowane posiadały specjalny status i do ich aneksji w roku 1908 w skład cesarstwa austro-węgierskiego nie wchodziły .
W czasie pokoju żandarmeria austriacka była podzielona na czternascie ( od 1 do 14) komend krajowych (Landesgendarmeriekommando). Taka komenda istniała w każdej z ziem której posłowie zasiadali w austriackiej Radzie Panstwa . Na czele komendy stał oficer sztabowy (major , podpułkownik).
Komendy krajowe dzieliły sie z kolei na komendy okręgowe (Abteilungskommando) pod kierownictwem rotmistrza lub porucznika . I tak przykładowo , komenda krajowa nr. 1 w Wiedniu składała sie z dziesięciu komend okręgowych ( od 1 do 10) , a nr. 5 Lwow – z 36 .
Komendy okręgowe składały sie z komend rejonowych (Bezirksgendarmeriekommandos) i posterunków żandarmerii (Gendarmerieposten) pod dowództwem podoficerów starszych .
Na Bukowinie istniała specjalna formacja żandarmerii – 350 konnych żandarmów .
Oficerowie i podoficerowie w stopniu wachmistrza sztabowego (Stabswachtmeister) byli uzbrojeni w oficerską szablę piechoty i rewolwer lub pistolet . Pozostali niżsi stopniem w karabin M1890 z bagnetem i szablę żandarmerii .
Węgierska żandarmeria była zorganizowana na tych samych zasadach , jak austriacka . Dzieliła sie na osiem dystryktow , ktore składały sie z skrzydeł (Flügel) pod dowództwem rotmistrzow . Niższym szczeblem były plutony (Zuege).
Węgiersko-słoweńsko-chorwacka miała organizację węgierską , a siedziba dowództwa miesciła sie w Zagrzebiu .
Bosniacko-chercegowińską z siedzibą dowództwa w Sarajewie , dowodził generał-major lub pułkownik . Dzieliła sie na skrzydła , plutony i posterunki .
Policja wojskowa (Militaerwachkorps) stanowiła wojskowe oddziały policyjne (Militaer-Polizeiwachkorps), rozmieszczone w Lwowie , Krakowie i Przemyslu , oraz oddział przy cesarsko-królewskim sądzie cywilnym (Militaerwachkorps fuer die k. k. Zivilgerichte), w Wiedniu . Do zadań ostatniego należało wspieranie władz cywilnych . Składał sie z dowódcy w stopniu kapitana i 300 policjantów wojskowych (oficerów oraz niższych stopni).
Oddziały w Krakowie i Lwowie , pod dowództwem kapitanów liczyły odpowiednio 560 i 510 policjantów wojskowych , a w Przemyslu jednego oficera i 100 policjantów wojskowych .
Przy wykonywaniu obowiązków służbowych żandarmeria polowa (Feldgendarmerie) wszystkich stopni nosiła na lewej ręce powyżej łokcia szeroką (54 mm) żółto-czarną opaskę . Wyglad tych opasek był różny , na większosci był jednak napis "FELDGENDARMERIE".
Odznaką austriackiej żandarmerii był chełm pikelhauba (Pickelhaube), a węgierskiej czarny kapelusz .
System pozyskiwania i szkolenia do służby w żandarmerii austriackiej przebiegał w następujący sposób.
Dla podoficerów:
W myśl ustawy z roku 1876. każdego roku jesienią komendy Żandarmerii Krajowej zwracały się do pułków z prośbą o przeprowadzenie rekrutacji pośród wyróżniających się żołnierzy kończących obowiązkową służbę wojskową. Kandydaci uzyskiwali przy okazji pełną informację o warunkach przyjęcia i służby, również co do statusu materialnego zaopatrzenia.
Po zgłoszeniu się ochotników organizowano egzamin z języka niemieckiego (w Galicji i Księstwie Cieszyńskim także z polskiego, tudzież ruskiego bądź czeskiego) oraz z arytmetyki. Następnie opracowywano kandydata w jego dotychczasowym miejscu zamieszkania (tzw. przynależności gminnej) i wystawiano mu świadectwo moralności. Kandydaci bez zarzutów przyjmowani byli do służby przez krajową komendę żandarmerii i wcielani do oddziałów uzupełnienia w charakterze tzw. próbnych żandarmów.
W oddziałach uzupełnienia zaprzysięgano i szkolono ich w warunkach twardej dyscypliny pod okiem podoficerów żandarmerii.
Od rana odbywały się ćwiczenia z gimnastyki i z bronią, po śniadaniu zaś z instrukcji służbowej, prawa karnego, procedury karnej oraz prawa administracyjnego. Po obiedzie żandarmów próbnych uczono kaligrafii, ortografii, rysunków, matematyki, gramatyki. W godzinach popołudniowo-wieczornych była nauka własna trwająca od trzech do sześciu godzin.
Dwa razy w tygodniu odbywała się musztra.
Po trzech lub pięciu miesiącach takiego szkolenia żandarmi próbni zdawali egzaminy teoretyczne ze wszystkich przedmiotów, po czym delegowano ich do krajowych posterunków żandarmerii w celu odbycia szkolenia praktycznego pod okiem komendantów posterunków. Tutaj rozpoznawali teren i uczyli się praktycznego prowadzenia dochodzeń oraz innych czynności służbowych. Praktycznie próbny żandarm nie miał wiele czasu nawet na wypoczynek, tym bardziej, że musiał odbywać i tutaj ćwiczenia z fechtunku, musztry i gimnastyki, przynajmniej dwa razy w tygodniu. Mógł opuścić on miejsce służby tylko w wypadkach nadzwyczajnych. Komendant posterunku rozliczał także żandarma próbnego z dysponowania poborami służbowymi, ucząc go oszczędności. Raz w miesiącu komendant posterunku zdawał sprawozdanie z zachowania podległych mu żandarmów próbnych, co sprawdzali inspekcyjni, bacząc na stosunek komendanta posterunku do żandarmów, a przede wszystkim sprawiedliwe, lecz surowe do nich podejście.
Jedynym dniem odpoczynku żandarma próbnego była niedziela, i to nie każda. Komendant posterunku mógł bowiem wyznaczyć mu dwugodzinną służbę popołudniową. Po półrocznej praktyce powierzano próbnemu żandarmowi pierwsze samodzielne pełnienie służby, oczywiście pod ścisłą kontrolą. Sprawdzono wówczas by do gospód wchodził tylko dla spożycia posiłków i pozostawał cały czas uzbrojony w służbie, wypoczynek zaś zalecano mu zwykle u wójtów. Po rocznej służbie próbnej uzyskiwał mianowanie na żandarma, po następnych zaś kilku latach nieskazitelnej służby mógł zostać tytularnym komendantem posterunku, a później wicewachmistrzem powiatowym (odpowiednikiem zastępcy komendanta powiatowego). Dopiero spośród najzdolniejszych wicewachmistrzów, po kilku lub kilkunastu latach służby, kierowano do "szkoły szarż" przy pododdziale uzupełnień komendy Żandarmerii Krajowej. Tutaj przez sześć - a od 1909 r. przez dziesięć - miesięcy pogłębiali oni wiedzę z ustaw i przepisów służbowych dla osiągnięcia umiejętności samodzielnego kierowania posterunkiem. W każdym miesiącu zobligowani byli do opracowania dwóch tematów fachowych, a także uczyli się języka niemieckiego, geografii, historii powszechnej i historii naturalnej. Egzaminy cząstkowe odbywały się na koniec każdego miesiąca nauki, a po zakończeniu kursu był egzamin końcowy. Po zakończeniu "szkoły szarż" mianowano żandarmów zastępcami komendantów posterunków, a w miarę vacansów komendantami posterunków. Najlepsi komendanci posterunków po kilkuletniej służbie naznaczani byli na komendantów powiatowych żandarmerii, albo po surowych egzaminach trafiali na podoficerskie stanowiska sztabowe. Tutaj po dwunastu latach służby mogli odejść do cywilnej służby państwowej.
Dla oficerów:
Zdecydowaną większą część korpusu oficerskiego w żandarmerii i policji – stanowili wyróżniający się oficerowie pułkowi którzy otrzymywali przydział próbny do żandarmerii na pół roku, a od 1905 r. na rok. Służbę próbną pełnili w pododdziale uzupełnień oraz sztabie. W drugiej części okresu próbnego samodzielnie kierowali komendami oddziałów, kiedy to w służbę inspekcyjną wprowadzani byli przez oficerów sztabowych i komendanta krajowego żandarmerii. Oficerowie próbni szkolili także żandarmów próbnych. Na zakończenie okresu próbnego oficer poddany był egzaminom ustnym i pisemnym przed komisją złożoną z inspektorów żandarmerii i wyższych urzędników namiestnictwa. Po pomyślnie zdanym egzaminie oficerów próbnych mianowano oficerami żandarmerii.
Według: http://www.wspol.edu.pl/site/content/view/19/23/lang,pl_PL.ISO8859-2/
mam pytanie dotyczące właśnie policji w AW. W metryce ślubu mojego prapradziadka (1862r.) jest taka adnotacja dotycząca jego ojca: SERV. POLITIA
Pradziadek pochodził z Rawy Ruskiej.
Prosiłbym o informację, jak po niemiecku nazywały się stopnie w policji, oraz w którym archiwum w Austrii należałoby szukać informacji. Może ktoś już to przerabiał. Będę wdzięczny za sugestie.
Nie możesz pisać nowych tematów Nie możesz odpowiadać w tematach Nie możesz zmieniać swoich postów Nie możesz usuwać swoich postów Nie możesz głosować w ankietach
