Wysłany: 2007-06-30, 13:03C. k. Ministerstwa monarchii austrowęgierskiej
C. K. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych; K. k. Ministerium des Innern, 1848 - 1918
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych powstało na mocy postanowienia z 17 III 1848 r. tworzącego Radę Ministrów. Ministerstwo przejęło funkcje dwóch zlikwidowanych urzędów nadwornych – Zjednoczonej Kancelarii Nadwornej i Najwyższej Izby Policyjnej. Dopiero jednak 8 V 1848 r. cesarz Ferdynand I, na wniosek Franza Pillersdorfa, prezesa Rady Ministrów, zezwolił na organizację Ministerstwa. Aż do 1860 r. (poza krótkim okresem lat 1848-1849), kompetencje Ministerstwa rozciągały się na całe terytorium Cesarstwa. Od 1 VI 1852 r. ograniczono zakres nadzoru Ministerstwa nad policją jedynie do spraw lokalnych, podczas gdy w sprawach bezpieczeństwa państwa policja podlegała szefowi utworzonego wówczas Najwyższego Urzędu Policyjnego (Oberste Polizeibehörde). To ograniczenie kompetencji Ministerstwa powstało na tle konfliktu pomiędzy ministrem spraw wewnętrznych Aleksandrem Bachem a jego przeciwnikiem Carlem Fredrichem Kübeckiem, przewodniczącym Rady Państwa. W 1859 r. utworzono Ministerstwo Policji, które przejęło od Ministerstwa Spraw Wewnętrznych zarząd policji. W 1853 r., po likwidacji Ministerstwa Rolnictwa i Górnictwa, część jego agend przeniesiono do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. 20 X 1860 utworzono do życia Ministerstwo Stanu (Staatsministerium), powstałe z połączenia Ministerstwa Spraw Wewnętrznych z Ministerstwami Wyznań i Oświaty oraz Sprawiedliwości. Zakres działań Ministerstwa Stanu został wydany tego samego dnia w tzw. dyplomie październikowym (Octoberdiplom). Sprawami wewnętrznymi w Ministerstwie Stanu zajmowały się departamenty I i II. Po zlikwidowaniu Ministerstwa Stanu - 2 III 1867 r. przywrócono samodzielność wymienionym ministerstwom. Reaktywowane wówczas C. K. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych objęło swoimi kompetencjami również nadzór nad policją. Do zakresu działania Ministerstwa, według postanowienia z 12 IV 1852 r. , należały następujące sprawy: kierownictwo i nadzór na wszystkimi sprawami polityczno-administracyjnymi, czuwanie nad bezpieczeństwem granic państwa i granic poszczególnych krajów koronnych, sprawy granic jednostek administracyjnych, nazewnictwo wsi i miast, nobilitacje i legitymacje szlachectwa, fundacje, stan sanitarny państwa, ewidencja ludności, nadawanie obywatelstwa austriackiego, współdziałanie w organizowaniu zaopatrzenia i kwaterowania wojska, nadzór nad zakładami poprawczymi, dobroczynnymi i szpitalami, decydowanie (jako najwyższa instancja) w sprawach samorządu gminnego i powiatowego, przedkładanie cesarzowi wniosków o zatwierdzenie burmistrzów i prezesów rad powiatowych, decyzje w sprawach stowarzyszeń i zgromadzeń, o sprawach administracji politycznej (w najwyższej instancji) oraz współdecydowanie w przygotowywanych pracach ustawodawczych innych ministerstw (o ile prace te dotyczyły administracji politycznej), redagowanie Dziennika Ustaw Państwa, kierowanie zakładami ubezpieczenia robotników od wypadków i w razie choroby (tę ostatnią sprawę przekazano później C. K. Ministerstwu Handlu i Przemysłu). Rozległe kompetencje zostały jeszcze rozszerzone na podstawie postanowienia z 17 II 1870 r., którym wyłączono z zakresu działania Ministerstwa Obrony Krajowej i przydzielono Ministerstwu Spraw Wewnętrznych sprawy bezpieczeństwa publicznego w tym m.in. nadzór nad policją i cywilnymi władzami bezpieczeństwa (żandarmeria pozostała jednak w gestii Ministerstwa Obrony Krajowej), cenzurę prasy i spektakli teatralnych, sprawy paszportowe, meldunkowe oraz przewóz broni. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych uchodzące w opinii społecznej za instytucję konserwatywną bywało kierowane przez ministrów sprzyjających reformom, jak Ernest von Koerber, równocześnie prezes Rady Ministrów (1900-1904). Przejawem konserwatyzmu było m. in. przeciwstawianie się reformie systemu kancelaryjnego Ericha Kilmansegga.
Podobnie jak inne ministerstwa Ministerstwo Spraw Wewnętrznych dzieliło się na sekcje, a te z kolei na departamenty. Ich liczba zmieniała się, w związku ze zmianami kompetencji Ministerstwa. U progu swej działalności w 1848 r. Ministerstwo składało się z czterech sekcji i siedemnastu departamentów. Gdy ministrem spraw wewnętrznych w 1849 r. został Aleksander Bach, zmieniono organizację Ministerstwa, dzieląc je na dwa piony (Gruppen) – administracyjny i legislacyjny oraz cztery sekcje. W 1858 r. wprowadzono podział na dwie sekcje i dziewiętnaście departamentów (m. in. szlachecki, sanitarny, budowlany, finansowy, prawny, policyjny, do spraw stowarzyszeń). W początkach XX w. obok tych departamentów resortowych pojawiły się departamenty regionalne obsługujące sprawy poszczególnych krajów koronnych, o ile departamenty resortowe nie załatwiały tych spraw. Okresowo Ministerstwu podlegały takie instytucje, jak Akademia Sztuk Pięknych, Akademia Nauk czy Instytut Geologiczny.
Skład osobowy Ministerstwa stanowili, oprócz ministra, szefowie sekcji, radcy ministerialni, radcy sekcyjni, sekretarze ministerialni, koncepiści, przydzieleni urzędnicy z krajów koronnych, urzędnicy do specjalnych zleceń, urzędnicy pomocniczy (Hilfsämter).
Przy Ministerstwie działało szereg wyspecjalizowanych organów. Do najważniejszych należały:
1. Państwowa Rada Archiwalna (statut z 9 XI 1894 r.), zajmująca się sprawami archiwów państwowych,
2. Rada Przyboczna do spraw Obrotu Żywnością (działała od 3 IV 1897 r.),
3. Najwyższa Rada Sanitarna,
4. Rada Przyboczna ds. Ubezpieczeń (działała od 1888 r.),
5. Biuro Redakcyjne Dziennika Ustaw Państwa.
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, podobnie jak inne, zakończyło swą działalność w 1918 r.
C. K. Ministerstwo Rolnictwa; K. k. Ackerbauministerium, 1888 - 1918
Początki niemal wszystkich ministerstw austriackich (wyłączając z tego Ministerstwo Rolnictwa, które utworzono dopiero w drugiej połowie XIX w.), sięgają okresu Wiosny Ludów. Sprawami rolnictwa na terytorium monarchii habsburskiej zajmowały się w latach 1848-1849 następujące ministerstwa: Handlu, Przemysłu (utworzone 19 VII 1848 r.) i Budownictwa Publicznego (utworzone na podstawie zezwolenia cesarskiego 8 V 1848 r.); Górnictwa (utworzone w XI 1848 r., a zlikwidowane najwyższym postanowieniem cesarskim z 17 I 1853 r.); Spraw Wewnętrznych, które zajmowało się sprawami kultury rolnej; Ministerstwo Finansów, w którego gestii znalazło się leśnictwo i domeny państwowe; Ministerstwo Handlu i Gospodarki Narodowej (utworzone postanowieniem cesarskim 10 III 1861 r.). Odrębny urząd ministra rolnictwa ustanowiono 30 XII 1867 r., a samo Ministerstwo powołano na podstawie najwyższego postanowienia cesarskiego z 11 I 1868 r. Do zakresu działania Ministerstwa należały: inicjatywa ustawodawcza w zakresie rolnictwa, leśnictwa, rybołówstwa, sprawy układów dotyczących komasacji i podziału gruntów, domen, stadnin i lasów państwowych (te ostatnie od momentu wydania pisma cesarskiego z 20 I 1872 r.), dóbr funduszy szkolnych i religijnych, kierowanie rozwojem nauk agronomicznych, statystyką rolną i leśną oraz sprawami podatków, kredytu, ubezpieczeń i stowarzyszeń rolniczych, materialne wspieranie rolnictwa. W 1906 r. Ministerstwo Rolnictwa przejęło z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych sprawy weterynarii. Ministerstwu Rolnictwa podlegało również górnictwo, aż do czasu utworzenia Ministerstwa Robót Publicznych w 1908 r. Ustawodawstwo agrarne natomiast pozostało nadal w gestii Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.
Dla wykonywania powierzonych Ministerstwu obowiązków niezbędne było funkcjonowanie szeregu wyspecjalizowanych organów. Do najważniejszych należały:
1) inspektoraty kultury krajowej; 2) techniczno-leśny personel administracji politycznej do spraw państwowego nadzoru lasów; 3) rady kultury krajowej, których galicyjskim odpowiednikiem były okręgowe towarzystwa gospodarskie w Krakowie i Lwowie; 4) komisje lokalne lub krajowe „dla zabudowy dzikich potoków” i C. K. Techniczno-Leśny Oddział dla Zabudowy Dzikich Potoków; 5) techniczny doradca do spraw melioracji; 6) władze do spraw komasacji gruntów; 7) rządowi inspektorowie piwnic; Urząd do spraw Chowu Koni; 9) Rada Rolnicza; 10) Zarząd Lasów i Domen Państwowych; 11) Przyboczna Rada Weterynaryjna (działała od 1907 r.); 12) Ministerialna Komisja do Zagadnień Agrarnych (od 1886 r.); 13) urzędy górnicze i starostwa górnicze – m. in. w Krakowie.
W początkach XX w. w skład Ministerstwa wchodziło Biuro Prezydialne oraz dwadzieścia cztery departamenty, z których dwa – chowu koni i polityki handlowej – podlegały bezpośrednio ministrowi, a dwadzieścia dwa były ujęte w cztery sekcje (m. in. Departament Obrachunkowy Ministerstwa , Departament Obrachunkowy Lasów i Domen, Departament Obrachunkowy do spraw Sanitarnych, Departament Techniki Leśnej, Departament Zabudowy Dzikich Potoków Górskich).
Ministerstwo, podobnie jak inne zakończyło swoją działalność w 1918 r.
C. K. Ministerstwo Sprawiedliwości K. k. Justizministerium 1851-1920
C. K. Ministerstwo Sprawiedliwości zostało utworzone na podstawie najwyższego postanowienia o powołaniu Rady Ministrów, w miejsce Najwyższej Izby Sprawiedliwości. W 1860 r. wraz z C. K. Ministerstwem Wyznań i Oświaty oraz C. K. Ministerstwem Spraw Wewnętrznych weszło ono w skład Ministerstwa Stanu (Staatsministerium). W 1867 r., kiedy zlikwidowano Ministerstwo Stanu, Ministerstwo Sprawiedliwości, podobnie jak inne ministerstwa, odzyskało samodzielność. Odtąd, jako C. K. Ministerstwo, sprawowało ono nadzór nad wymiarem sprawiedliwości w przedlitawskiej części monarchii.
Organizacja C. K. Ministerstwa Sprawiedliwości została uregulowana najwyższym postanowieniem z 16 XI 1850 r., a zakres działania – najwyższym postanowieniem z 12 IV 1852 r.
Na mocy wymienionych aktów prawnych Ministerstwu podlegały sądy i prokuratury. Ministerstwo miało prawo bezpośredniego nadzoru nad sądami krajowymi wyższymi, urzędami starszych prokuratorów państwa i Prokuratorią Generalną. Ministerstwo stosowało również zwierzchni nadzór nad wymiarem sprawiedliwości przez sądy, nad jednolitością i poprawnością orzeczeń sądowych. W 1865 r. Ministerstwo przejęło od Ministerstwa Spraw Wewnętrznych sprawy więziennictwa, a w 1869 r. sprawy prowadzenia Dziennika Praw (Reichgesetzblatt) przeszły z Ministerstwa Sprawiedliwości do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Ministerstwo Sprawiedliwości dzieliło się, na podstawie najwyższego postanowienia z 16 XI 1850 r., na Prezydium i trzy sekcje – Administracyjną, Legislacyjną i Organizacyjną. Do zadań Sekcji Administracyjnej należało czuwanie nad sądami, prokuratorami i notariatem, utrzymywanie kontaktów z innymi urzędami krajowymi i zagranicznymi. Sekcja Legislacyjna miała oceniać wszystkie projekty ustaw powstałe w Ministerstwie i w innych ministerstwach. Pozostałe sprawy należały do kompetencji Sekcji Organizacyjnej. Sprawowała ona pieczę nad więzieniami śledczymi, nadzorowała nominacje adwokatów i notariuszy, troszczyła się o zaspokajanie materialnych potrzeb sądownictwa, kierowała redakcją Dziennika Praw. Prezydium koordynowało działalność wszystkich sekcji. Ministerstwo Sprawiedliwości uczestniczyło także w zarządzie zbiorowego mienia sierocego. Miało ono prawo występować do cesarza o ułaskawienie osób skazanych na karę śmierci.
Organizacja pracy Kancelarii Ministerstwa Sprawiedliwości była następująca: pismo wpływające do kancelarii było rejestrowane w dzienniku podawczym. Rejestracja obejmowała numer pisma, nazwę urzędu, z którego wpłynęło, krótki regest pisma oraz datę wpływu i – ewentualnie – również informację o załącznikach. Następnie pismo kierowano do registratury dla dołączenia poprzednich akt dotyczących danej sprawy (priorowania). Po dołączeniu priorów (Vorakten) Prezydium Ministerstwa kierowało pismo do właściwego referenta. Niektóre sprawy były załatwiane nie przez referenta, lecz innymi drogami: 1) przez obieg, 2) w wyniku narady, 3) przez samego ministra, 4) przez cesarza. Po przygotowaniu projektu odpowiedzi uzyskiwała ona aprobatę szefa sekcji, dodawano załączniki i priora. Następnie sporządzano czystopis do ekspedycji (od ok. 1900 r. używano maszyny do pisania), opatrywano go datą dzienną aprobaty i numerem dziennika podawczego. Czystopis był kolacjonowany przez dwóch urzędników; ich nazwiska, podobnie jak i osoby przygotowującej czystopis, umieszczano na arkuszu referatowym. Już w pierwszych latach działalności Ministerstwa powstał plan registratury, którego twórcą był Franz Karol Stourch – w latach 1848-1867 organizator, a następnie dyrektor registratury.
30 VI 1863 r. ustalono zasady selekcji dokumentacji Ministerstwa (znowelizowane w 1879 i 1897). Przewidywano trwałe przechowywanie tylko sprawozdań, kodeksów, akt dotyczących organizacji sądów, spraw personalnych, fideikomisów (dziedziczenie majątku z zastrzeżeniem zakazu alienacji przez spadkobiercę), lenn, fundacji, adopcji oraz spraw cywilnych i karnych mających konsekwencje międzynarodowe. Pozostałe akta miały być brakowane po pięciu latach przechowywania. W 1879 r. ustalono okresy przechowywania na dwa, pięć lub dziesięć lat, zależnie od znaczenia sprawy.
Tak rozległe kompetencje wykonywał niezbyt liczny personel: jeden minister, trzech szefów sekcji, dziesięciu radców ministerialnych, czterech radców sekcyjnych, trzech delegowanych do zajęć służbowych. W redakcji Dziennika Praw pracowało osiemnaście osób, a ponadto było jeszcze dwudziestu ośmiu pracowników pomocniczych i dwadzieścia siedem osób niższego personelu.
C. K. Ministerstwo Robót Publicznych 1897-1918 K. k. Ministerium für Öffentliche Arbeiten
Pierwsze Ministerstwo Robót Publicznych zostało utworzone w 1848 r. i funkcjonowało od maja do października tego roku. Miało ono rozległe kompetencje w zakresie m. in. górnictwa, hutnictwa, komunikacji, polityki społecznej. C. K. Ministerstwo Robót Publicznych powołano ponownie na podstawie zezwolenia cesarskiego z 21 III 1908 r.
W skład Ministerstwa obok Biura Prezydialnego, będącego kancelarią przyboczną ministra, wchodziły sekcje (wydziały) i departamenty (oddziały). Sekcje nie były stałe; minister powoływał je w razie potrzeby. Departamenty i inne dykasterie pomocnicze miały bardziej stały charakter. Pod koniec istnienia monarchii austro-węgierskiej Ministerstwo składało się z sześciu sekcji i pięćdziesięciu pięciu departamentów oraz szeregu organów pomocniczych. Należały do nich: Górniczy Departament Zawodowo-Rachunkowy, Sanitarny Departament Zawodowo-Rachunkowy, Komisja Regulacji Dunaju, C. K. Techniczny Urząd Doświadczalny, C. K. Górniczy Urząd Sprzedaży, Rada Ministerstwa do Spraw Popierania Przemysłu, C. K. Urząd do Spraw Kredytu Przemysłowego, C. K. Austriackie Muzeum Sztuki i Przemysłu w Wiedniu, C.K. Biuro Pomocy Naukowych dla Zakładu Szkolnictwa Przemysłowego, C. K. Zakład Kobiecego Przemysłu Domowego, Komisja Normalizacyjno-Wzorcownicza w Wiedniu, C. K. Urząd Patentowy, Centralne Archiwum Znaków Towarowych, Oddział Inspekcyjny Górniczy, C. K. Urząd dla Popierania Przemysłu, Komisja dla Zarządu Centralnego Funduszu Rezerwowego Kas Brackich, Centralna Komisja do spraw Szkolnictwa Przemysłowego, Przyboczna Rada Popierania Przemysłu Rękodzielniczego.
Ministerstwo, podobnie jak inne resorty administracji Austro-Węgier, przerwało działalność jesienią 1918 r.
C. K. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych; K. k. Ministerium des Innern, 1848 - 1918
Pozwalam sobie przypomiec, ze ani jedno z tych ministerstew nie bylo austro - wegerskim, tylko austryjackim. Opisany stan jest do r. 1967, do czasu dualizma, od tego czasu to byly dwa odrebne panstwa, nazywane tez Cislajtania ( Austria) i Translajtania ( Wegry), polaczone osoba panujacego (Cesarza austryjackiego i rowniez Krola wegerskiego), ministerstwem spraw zagranicznych, walki, finansow Rzeszy i Najwyszym dworem Buchhalterii. Mozna to poznac po nazwisku: K.u.K ( Cesarski i Krolewski ) - tak naprz. byly nazywane pulki tzw. spolnej armii, K.K. ( Cislajtania) - austryjacka Landwehra - lub K. (KU) - wegierski Honwed. W jezyku polskim i czeskim to C.a K.( Cesarski i Krolewski) , C.K ( Cesarsko Krolewski) i K. ( Krolewski).Jezeli to bedzie kogos interesowalo, moge podac linki ( sa tylko w jezyku czeskim albo nimieckim).
Nie możesz pisać nowych tematów Nie możesz odpowiadać w tematach Nie możesz zmieniać swoich postów Nie możesz usuwać swoich postów Nie możesz głosować w ankietach
Urząd do spraw Chowu Koni; 9) Rada Rolnicza; 10) Zarząd Lasów i Domen Państwowych; 11) Przyboczna Rada Weterynaryjna (działała od 1907 r.); 12) Ministerialna Komisja do Zagadnień Agrarnych (od 1886 r.); 13) urzędy górnicze i starostwa górnicze – m. in. w Krakowie.
