Przyczółek mostowy w Sieniawie stanowił wysunięty na północny-zachód[1] punkt oporu na linii umocnień San-Dniestr. W jej ramach powstały także przyczółki w Jarosławiu, Radymnie, Mikołajowie oraz umocnienia w Haliczu, Niżnowie, Zaleszczykach[2]. W Krakowie i Przemyślu powstały twierdze fortowe, zrezygnowano z budowy takowej we Lwowie.
II. Budowa
Michał Baczkowski podaje, że w latach 1894-96, kiedy zbudowano przyczółki w Mikołajowie i Haliczu (w Jarosławiu zbudowano w latach 1887-1888) przygotowano projekty i materiały budowlane pod przyczółek w Sieniawie[3]. Kosztowało to budżet państwa około 60 tys. koron, wypłaconych w latach 1900-1905. Planowane umocnienia zrealizowano dopiero w latach 1912-1913[4].
Z wniosków Szefa Sztabu Generalnego Franza Conrada von Hötzendorfa z 2 lipca 1909 odnośnie kształtowania linii San-Dniestr: „Sieniawa: Ofensywny przyczółek mostowy, umocnienia także na południowym brzegu; gotowość 25. dnia mobilizacji” [5]. Stan umocnień na początku wojny: “Wybudowany po obu stronach rdzeń i prawostronny polowy pierścień [13km] ze stałymi budynkami”[6].
W tej właśnie formie przyczółek rozrysowano na mapie ze zbiorów Kriegsarchiv we Wiedniu[7]. Szańce artyleryjskie rozlokowane i numerowanie są następująco:
-rdzeń: a, b, b’, c, d, e (wschodnia strona); f, g, h, i, k, l (zachodnia), zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Ogółem: 12 szańców.
-pierścień: 1, I, II, III, IV, 2, 3, V, 4 (zgodnie z ruchem wskazówek zegara). Ogółem: 9 szańców.
Rdzeń otaczał nieistniejący dziś most drogowy na Sanie koło Gorzyc.
III. Rok 1914
Trzy dni przed wypowiedzeniem wojny Rosji, „3 sierpnia 1914 r. cesarz Franciszek Józef upoważnił Naczelne Dowództwo Armii do postawienia twierdz w Krakowie i Przemyślu oraz umocnień we Lwowie, Jarosławiu, Sieniawie, Mikołajowie i Haliczu-Jezupolu w stan wojny”[8]. Umocnienia polowe rozbudowywano, korzystając z czasu, jaki stworzyło wyjście 22 sierpnia 1. i 4. Armii austro-węgierskich (dowódcy: General der Kavallerie Viktor Dankl, General der Infanterie Moritz Ritter von Auffenberg) do ofensywy.
18 września przyczółek w Sieniawie zaatakowały oddziały 5. Armii rosyjskiej. Załoga stawiała krótki opór i tego samego dnia wycofała się. Przyczółek w Jarosławiu opuszczono 20 września w obawie przed odcięciem.
Według monumentalnego dzieła „Österreich-Ungarns letzter Krieg“ w Sieniawie walczyły następujące jednostki[9]:
-k.k. LstIR. 34 (1) [1 batalion c.k. 34. pułk piechoty Pospolitego Ruszenia]
-4 BkschKomp. [4. kompania ochrony mostów]
-9. u. 10. Komp. FsAR. 3 [9. i 10. kompania 3. pułku artylerii fortecznej z Przemyśla]
-2 LstArtAbtgen. [2 pododdziały artylerii polowej Pospolitego Ruszenia]
-3. Komp. SB. 5 [3. kompania 5. batalionu saperów]
Wydany 12 października austro-węgierski komunikat armijny zatytułowany „Austriackie sukcesy w Polsce i Galicji” wspomina o Sieniawie jednym zdaniem: „Nasza ofensywa osiągnęła San po licznych, na ogół zwycięskich dla naszych wojsk walkach. [...] Jarosław i Leżajsk[10] w naszym posiadaniu. Z Sieniawy wycofuje się silny wróg. [...]”[11].
Ostateczne zajęcie przyczółka przez Rosjan nastąpiło zapewne w pierwszych dniach listopada.
IV. Rok 1915
Maj 1915 roku przyniósł przełamanie frontu pod Gorlicami i Tarnowem. Wyrzucani z Galicji Rosjanie obrali San za linię oporu. Oto jak walki pod Sieniawą opisywały oficjalne komunikaty z Wiednia:
-Austro-węgierski komunikat armijny:
Wiedeń, 19 maja 1915, w południe:
Oficjalnie oświadcza się:
„[...] Sieniawa została zdobyta. Przejście przez San wywalczone także tutaj; wzięto przy tym 7000 jeńców i zdobyto 8 dział. W godzinach porannych próby nieprzyjacielskiego kontrnatarcia krwawo odparte.[...]”[12].
-Austro-węgierski komunikat armijny:
„Odparte rosyjskie kontrnatarcia nad Sanem”
Wiedeń, 28 maja 1915, w południe:
Północny teatr działań wojennych:
„[...] Pod Sieniawą nasze słabsze oddziały musiały wycofać się przed mocniejszymi siłami wroga na wschodni brzeg Sanu; na zachodnim brzegu pozostały pojedyncze działa.[...]”[13].
-Austro-węgierski komunikat armijny:
„Wkroczenie oddziałów austro-węgierskich do Besarabii - zajęcie Sieniawy”
Wiedeń, 13 czerwca 1915, w południe:
Rosyjski teatr działań wojennych:
„[...] W środkowej Galicji atak jednostek austro-węgierskich i niemieckich doprowadził do zajęcia Sieniawy i, po odparciu silnego ataku wroga, zajęcia wszystkich przyczółków na północny-wschód od miasta. Wzięto przy tym do niewoli 3500 Rosjan.[...]”[14].
Wiedeński dziennik „Ilustrierte Kronen Zeitung” z 20 maja[15] donosił na pierwszej stronie: „Przyczółek mostowy Sieniawa zdobyty. 7000 Rosjan w niewoli”. Artykuł na drugiej stronie tegoż dziennika opisuje wypad żołnierzy z 13. Feldjägerbataillon[16] na wschodni brzeg Sanu. Odcięty batalion, dowodzony przez kapitana Ferdinanda Majetica, utrzymał się tam przez trzy dni i trzy noce. Przeprawił się z powrotem przez wezbrany San dopiero wobec braku możliwości przysłania mu posiłków.
V. Epilog
Sieniawę zdobyły ostatecznie oddziały 4. Armii austro-węgierskiej współdziałającej z oddziałami niemiecko-austro-węgierskiej 11. Armii (Dow. General August von Mackensen). W wyniku prowadzenia przez walczące armie silnego ostrzału artyleryjskiego poważnych zniszczeń doznały zabudowania w centrum miasta, w tym kościół parafialny. Po obu stronach Sanu, na terenie walk o przyczółek zachowało się do dziś 8 cmentarzy wojennych[17], na których spoczywają razem żołnierze wielu narodowości.
[1] W 1909 roku F. Conrad von Hötzendorf wnioskował także zabezpieczenia mostu w Brandwicy koło Rozwadowa.
[2] Wagner Walter, Die k.(u.).k. Armee – Gliederung und Aufgabenstellung. W: Die Habsburgermonarchie 1848-1918. Band V. Die Bewaffnete Macht. Red. Wandruszka Adam, Urbanitsch Peter. Wien 1987. s. 407 oraz Ritt. v. Steinitz Eduard, Brosch v. Aarenau Theodor, Ergänzungsheft 10 zum Werke „Österreich-Ungarns letzter Krieg”. Die Reichsbefestigung Österreich-Ungarns zur Zeit Conrads von Hötzendorf. Wien 1937. ss. 9, 11-12
[3] Baczkowski Michał, Pod czarno-żółtymi sztandarami; Galicja i jej mieszkańcy wobec austro-węgierskich struktur militarnych 1868-1914. Kraków 2003. S. 269
[4] Ibidem. s. 273
[5] Ritt. v. Steinitz Eduard, Brosch v. Aarenau Theodor: Op. cit. Skitze 1
[6] Ibidem
[7] Kriegsarchiv Wien. Archiv des Chefs des Generalstabes für die gesamte bewaffnete Macht (Generalstab), Operationsbüro. Karton nr. 719
[8] Ritt. v. Steinitz Eduard, Brosch v. Aarenau Theodor, Op. cit. s. 13
[9] Österreich-Ungarns letzter Krieg. Wien 1930. Band I. s. 78
[15] „Ilustrierte Kronen Zeitung”. 1915 Nr 5526 (egz. ze zbiorów prywatnych)
[16] 13. „Galicyjski” batalion strzelców polowych. Przed wojną stacjonował w Innsbrucku. Skład narodowościowy: 47% Polacy, 36% Ukraińcy, 17% inni. Dowódca: Oberstleutnant Ludwig Ritter von Stampfer. Strzelcy polni klasyfikowani byli jako lekka piechota. [Wg http://de.wikipedia.org/wiki/k.u.k._Feldjäger]
[17] W miejscowościach: Ubieszyn, Wólka Małkowa, Gorzyce, Osada Leżachów, Pigany, Czerce, Wola Buchowska, Manasterz.
_________________ Hej!... powiadają Miemce, / że my cudzoziemce - / a my se Polacy, / Chłopcy Ostryjacy!...
Jedna tylko uwaga: Halicz i Mikołajów nie budowano w latach 1894-96 tylko w 1896 (KA, zbiór raportów z budowy fortyfikacji dla całej monarchii na lata 1893-1905). Przynajmniej jeśli chodzi o omawiany okres. Potem również w zimie 1912/13.
Nie możesz pisać nowych tematów Nie możesz odpowiadać w tematach Nie możesz zmieniać swoich postów Nie możesz usuwać swoich postów Nie możesz głosować w ankietach
